لذين يسمعون و الموتي يبعثم الله ثم اليه يرجعون تنها كساني اجابت ميكنند كه ميشنوند، و مردگان را خداوند بر ميانگيزد، سپس به سوي او باز ميگردند.وَإِذَا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ تُكَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ و هنگامي كه فرمان [عذاب] بر آنان تحقق يابد، جانوري را از زمين براي مردمان بيرون ميآوريم كه با ايشان سخن ميگويد، چرا كه مردم با نشانههاي ما يقين نداشتند.
هر گاه آنچه را كه خداوند قطعي نموده و وقت آن را تعيين كرده است فرا برسد، أَخْرَجْنَا لَهُمْ دَابَّةً مِّنَ الْأَرْضِ جانوري را از زمين براي مردم بيرون ميآوريم. يا منظور آن است كه جانور مذكور از جانوران زمين بوده و از آسمان فرود نميآيد. و اين جانور تُكَلِّمُهُمْ با مردم سخن ميگويد؛ مردمي كه به آيات ما ايمان نميآوردند. أَنَّ النَّاسَ كَانُوا بِآيَاتِنَا لَا يُوقِنُونَ در آن زمان آگاهي و يقين مردم نسبت به آيات خداوند ضعيف ميشود و خداوند اين جانور را كه يكي از آيات و نشانههاي عجيب اوست آشكار ميسازد تا آنچه را كه مردم در آن ترديد دارند بيان ميكند. و اين جانور در آخر زمان بيرون ميآيد، و آمدن آن از علامتهاي قيامت است. همانطور كه در احاديث بسياري از آمدن آن سخن گفته شده است، اما خدا و پيامبرش براي ما بيا نكردهاند كه چگونه جانوري است. بلكه فقط آثار و نشانهها و مقصود از آمدن آن را برايمان بيان كردهاند، و اينكه آن جانور از آيات خداوند است كه به طور خارقالعاده با مردم سخن ميگويد، آنگاه كه فرمان الهي مبني بر عذاب مردم تحقق مييابد، و مردم در آيات خدا شك ميكنند. پس در چنين هنگامي اين جانور حجت و دليلي براي مؤمنان است و حجتي عليه مخالفان.وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِن كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِّمَّن يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ و روزي كه از هر امتي گروهي از آنان را گرد ميآوريم كه آيات ما را تكذيب ميكردند، پس آنان نگاه داشته ميشوند تا به يكديگر ملحق گردند.
حَتَّى إِذَا جَاؤُوا قَالَ أَكَذَّبْتُم بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ تا هنگامي كه ميآيند [خدا] ميفرمايد: «آيا آيات مرا تكذيب كرديد در حالي كه از آن به طور كامل آگاهي نداشتيد؟ و [در مدت حيات خود] چه ميكرديد؟».
وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِم بِمَا ظَلَمُوا فَهُمْ لَا يَنطِقُونَ و به سبب ستمي كه كردند فرمان [عذاب] بر آنان تحقق يافت، پس آنان [نميتوانند] سخن بگويند.
خداوند متعال از حالت تكذيب كنندگان در روز قيامت خبر ميدهد و اينكه آنها را گرد ميآورد، و از هر امتي گروهي را جمع ميكند، مِّمَّن يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ كه آيات ما را تكذيب ميكردند. آنان به يكديگر ملحق شده و در كنار همديگر نگاه داشته ميشون تا از همه پرسيده شود وهمه مورد نكوهش و سرزنش قرار بگيرند.
حَتَّى إِذَا جَاؤُوا تا اينكه ميآيند و حاضر ميشوند خداون با توبيخ و سرزنش به آنها ميفرمايد: أَكَذَّبْتُم بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا آيا آيات مرا تكذيب كرديد بدون اينكه كاملاً از آنها آگاهي پيدا كرده باشيد؟ يعني بر شما لازم بود كه در رنگ و تأمل كنيد تا حق برايتان روشن شود، و ميبايست بدون آگاهي سخن نگوييد. پس چگونه چيزي را تكذيب كرديد كه به آن آگاهي نداشتيد و كاملاً به آن احاطه پيدا نكرده بوديد؟! أَمَّاذَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ خداوند آنها را از علم و دانش و عملشان ميپرسد، پس ميبيند كه علم و دانش و آگاهي آنها فقط دروغ انگاشتن حق، و عملشان براي غير خدا و برخلاف سنت و شيوه پيامبر بوده است.
وَوَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِم بِمَا ظَلَمُوا و به سبب ستمشان حجت بر آنها اقامه شد و عذاب خدا بر آنان واقع گرديد فَهُمْ لَا يَنطِقُونَ پس آنان لب به سخن نميگشايند. چون دليل و حجتي ندارند.أَلَمْ يَرَوْا أَنَّا جَعَلْنَا اللَّيْلَ لِيَسْكُنُوا فِيهِ وَالنَّهَارَ مُبْصِرًا إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ آيا نديدهاند كه ما شب را مقرر داشتهايم تا در آن بيارامند، و روز را روشن نمودهايم؟ بيگمان در اين براي قومي كه ايمان ميآورند نشانههايي است.
مگر نشانههاي بزرگ و نعمت بيكران خدا را مشاهده نكردهاند؟! و آن اين است كه شب و روز را براي آنها مسخر نموده است؛ شب را تاريك نموده است تا در آن آرام گيرند، و از خستگي بياسايند و براي كار و فعاليت مجدد آماده شوند و روز را روشن گردانده تا در پي زندگي و كارهايشان باشند. إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَاتٍ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ بيگمان در اين نشانههايي است براي قومي كه به يگانگي خداوند و فراگير بودن نعمتهاي او ايمان ميآورند.وَإِذَا تُتْلَى عَلَيْهِمْ آيَاتُنَا بَيِّنَاتٍ قَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَّقَامًا وَأَحْسَنُ نَدِيًّا و چون آيات روشن ما بر آنان خوانده شود، کافران به مومنان مي گويند، «کداميک از دو گروه جايگاه بهتر و مجلس زيباتري دارند»؟
وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا وَرِئْيًا و چه نسلها را که پيش از آنان مي زيستند و از آنان خوش ساز و برگ تر و خوش قيافه تر بودند نابود کرديم.
يعني آيات روشن ما بر اين کافران خوانده مي شود؛ آياتي که به روشني بر يگانگي خداوند و راستگويي پيامبرانش دلالت مي نمايند، و کسي که آن را مي شنود بايد به آن ايماني راستين بياورد، و يقين محکمي نسبت بدان حاصل کند، اما کافران بر عکس، به هنگام شنيدن آن، آيات خدا و مومنان را به ياد تمسخر مي گيرند، و از نيکي حالت خويش در دنيا استدلال مي کنند که آنها از مومنان بهتر اند، پس کافران در قالب مخالفت با حق مي گويند: (أَيُّ الْفَرِيقَيْنِ خَيْرٌ مَّقَامًا) کداميک از ما دو گروه در دنيا جايگاهي بهتر، و فرزندان و اموال فراوان و لذت هاي گوناگون، برخوردار است. (وَأَحْسَنُ نَدِيًّا ) و مجلس زيباتري دارد؟ پس آنها از اين مقدمۀ فاسد که فرزندان و اموال زيادي دارند و قسمت اعظم خواسته هايشان در دنيا برآورده شده، و مجالس آنان پر رونق و زيباست، و مومنان اين چنين نيستند، نتيجه گيري کردند که از مومنان بهترند. 
و اين بي نهايت دليلي پوچ مي باشد، و از باب دگرگون کردن حقائق است، وگرنه کثرت اموال و فرزندان، و زيبايي چشم انداز، بسياري وقت ها سبب هلاکت و نابودي و بدبختي صاحبش مي شود بنابراين خداوند متعال فرمود: (وَكَمْ أَهْلَكْنَا قَبْلَهُم مِّن قَرْنٍ هُمْ أَحْسَنُ أَثَاثًا) و چه اقوام بي شماري را نابود کرديم که پش از آنان مي زيستند و مال و ثروت و وسائل زندگي بهتر، و کالاها و ظروف و فرشها و خانه هاي بهتري داشتند. (وَرِئْيًا ) و ظاهر و هيئت و سيمايشان نيز آراسته تر و زيباتر از اينها بوده است. پس وقتي که اين هلاک شدگان از اينها ثروت و وسائل زندگي و چهرۀ بهتري داشته ا