ينه‌ات‌ را برايت‌ گشاديم‌ و آن‌ را وسيع‌ و نوراني‌ گردانيديم‌ تا امر نبوت‌ را پذيرا گرديده‌ و دعوت‌الهي‌ را برپا داري‌ و بر برداشت‌ دشواريهاي‌ نبوت‌ و حفظ وحي‌ قادر گردي‌. ابوحيان‌ مي‌گويد: «شرح‌ صدر؛ تنوير آن‌ است‌ با حكمت‌ و وسيع‌ كردن‌ آن‌ است ‌براي‌ دريافت‌ وحي‌ الهي‌». اين‌ قول‌ جمهور مفسران‌ است‌ اما رأي‌ اولي‌ اين‌ است ‌كه‌ معني‌ شرح‌ صدر عام‌ است‌ و شامل‌ امور فوق‌ و نيز وسيع‌ كردن‌ صدر براي ‌تحمل‌ غير آن‌ از دشواريها، مانند دشواريهاي‌ دعوت‌ و تحمل‌ آزار كفار وسختي‌ها و ناهمواريهاي‌ ديگر نيز مي‌شود. اكثريت‌ علما برآنند كه‌ شرح‌ صدر امري‌ معنوي‌ است‌ اما درباره‌ «شق‌الصدر» يعني‌ شكافتن‌ سينه‌ آن‌ حضرت‌ ص به‌وسيله‌ فرشتگان‌، نيز احاديثي‌ آمده ‌است‌. خلاصه‌ اين‌ احاديث‌ اين‌ است‌ كه: جبرئيل‌(ع) در دوران‌ كودكي‌ آن‌ حضرت‌ ص سينه‌ ايشان‌ را شكافت‌ و قلب‌ ايشا ن‌را بيرون‌ آورد و آن‌ را از ناخالصي‌ها شست‌ و پاك‌ ساخت‌ سپس‌ آن‌ را از علم‌ وايمان‌ پر گردانيد و مجددا در سينه‌ ايشان‌ نهاد. امام‌ فخرالدين‌ رازي‌ مي‌گويد: «شق‌الصدر از ارهاصات‌ نبوت‌، يعني‌ از مقدمات‌ و بشارتهاي‌ آن‌ است‌».
 
	سوره شرح آيه  2

‏متن آيه : ‏

‏ وَوَضَعْنَا عَنكَ وِزْرَكَ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و آيا بار گرانت‌ را از تو برنداشتيم‌؟» يعني: لغزشهايي‌ را كه‌ در دوران‌ جاهليت ‌از تو سر زده ‌است‌ دور ساختيم‌ و لغزشهاي‌ بعد از آن‌ را نيز از تو دور ساختيم‌.
 
	سوره شرح آيه  3

‏متن آيه : ‏

‏ الَّذِي أَنقَضَ ظَهْرَكَ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«آن‌ باري‌ كه‌ پشت‌ تو را گران‌ كرده‌ بود» يعني: آن‌ بار چنان‌ سنگين‌ بود كه‌ اگر به‌شكل‌ محسوس‌ حمل ‌شدني‌ مي‌بود، قطعا صداي‌ شكستن‌ مهره‌ پشتت‌ از بر دوش كشيدن‌ آن‌ شنيده‌ مي‌شد. مراد از «وزرك‌» گناه‌ و معصيت‌ نيست‌ زيرا پيامبران(ع) از ارتكاب‌ گناه‌ معصوم‌اند بلكه‌ مراد اعمالي‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص اجتهادا برخلاف‌ اولي‌ انجام‌ داده‌اند، مانند اجازه ‌دادن‌ براي‌ منافقان‌ در تخلف‌ ازغزوه‌ تبوك‌، گرفتن‌ فديه‌ از اسيران‌ بدر، ترشرويي‌ در برابر آن‌ نابينا كه‌ داستان‌ آن‌ در سوره‌ «عبس‌» گذشت‌ و مانند اينها. به‌قولي: مراد از برداشتن‌ بار گران‌، آسان ‌كردن‌ دشواريها و تكاليف‌ نبوت‌ بر آن‌ حضرت‌ ص است‌ به‌ طوري‌كه‌ اين‌ كارسنگين‌ بر ايشان‌ آسان‌ گرديد.
	سوره شرح آيه  4

‏متن آيه : ‏

‏ وَرَفَعْنَا لَكَ ذِكْرَكَ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و نامت‌ را براي‌ تو بلند گردانيديم» يعني: نام‌ و آوازه‌ تو را در دنيا و آخرت ‌بلند گردانيديم‌، با اموري‌ مانند مكلف‌كردن‌ مؤمنان‌ به‌ بردن‌ نامت‌ در كلمه‌ شهادت‌، در اذان‌، خطبه‌ها، تشهد و در چندين‌ جا از قرآن‌ و از آن‌ جمله‌ است ‌دستور دادن‌ مؤمنان‌ به‌ درود و سلام‌ گفتن‌ بر آن‌ حضرت‌ ص و فرمان ‌بردن‌ از ايشان‌. قتاده‌ مي‌گويد: «خداوند(ج) نام‌ آن‌ حضرت‌ ص را در دنيا و آخرت‌ بلند گردانيد پس‌ هيچ‌ خطيب‌ و نمازخوان‌ و تشهدخواني‌ نيست‌ مگر اين‌كه‌ مي‌گويد: أشهد أن‌ لا إله‌ إلا الله و أن‌ محمدا رسول‌ الله». در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا ص فرمودند: «جبرئيل‌ نزدم‌ آمد و گفت: پروردگارم‌ و پروردگارت‌ مي‌پرسد: چگونه ‌نامت‌ را بلند ساخته‌ام‌؟ رسول‌ خدا ص فرمودند: خداوند(ج) خود داناتر است‌. جبرئيل‌ گفت: حق‌ تعالي‌ مي‌فرمايد: من‌ نامت‌ را بدين‌سان‌ بلند ساخته‌ام‌ كه‌ چون ‌نام‌ من‌ ذكر شود، نام‌ تو نيز با نام‌ من‌ ذكر مي‌شود».
 
سوره شرح آيه  5

‏متن آيه : ‏

‏ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ بي‌گمان‌ با دشواري‌ آساني‌ است» يعني: قطعا با سختي‌، ضعف‌، فقر و مانند آن‌ از تنگناها، آساني‌ و گشايش‌ پيوسته‌ است‌. تنكير «يسرا» براي‌ تعظيم‌ و بزرگ‌ نماياندن‌ اين‌ آساني‌ است‌، گويي‌ فرمود: در جنب‌ دشواري‌ آساني‌اي‌ است ‌بزرگ‌.
	 سوره شرح آيه  6

‏متن آيه : ‏

‏ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ‏

 

‏ترجمه : ‏
«آري‌، با دشواري‌ آساني‌ است» يعني: بي‌گمان‌ در جنب‌ دشواري‌اي‌ كه‌ ذكر شد، آساني‌ ديگري‌ است‌. و از آنجا كه‌ «العسر» معرفه‌ است‌ پس‌ مفرد است‌، يعني‌ «العسر» در هر دو آيه‌ به‌ معني‌ يك‌ دشواري‌ است‌ ولي‌ چون‌ «يسرا» در هر دو آيه‌ نكره ‌است‌ پس‌ معناي‌ تعدد را مي‌رساند؛ يعني‌ به‌همراه‌ هر سختي‌ دو آساني‌ است‌ لذا «عسر» اول‌ عين‌ «عسر» دوم‌ است‌ اما «يسر» در هر آيه‌، امري‌ است ‌جديد يعني: آساني‌ در آيه‌ اول‌ غير از آساني‌ در آيه‌ دوم‌ است‌ پس‌ اين‌ دو آساني‌ مي‌تواند شامل‌ آساني‌ دنيا و آخرت‌ و آساني‌ عاجل‌ و آجل‌ باشد. در حديث‌ شريف ‌مرفوع‌ به‌ روايت‌ ابن‌ سعود(رض) آمده‌ است: «لو كان‌ العسر في‌ حجر لتبعه‌ اليسر حتي ‌يدخل‌ فيه‌ فيخرجه‌ و لن‌ يغلب‌ عسر يسرين‌، إن‌ الله‌ يقول: (‏ فَإِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ‏  ‏ إِنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْراً ‏): اگر دشواري‌ در سوراخي‌ باشد، قطعا آساني‌ او را دنبال‌ مي‌كند تا اين‌كه‌ در آن‌ سوراخ‌ داخل‌ شود و آن‌ را از سوراخ‌ بيرون‌ آورد و هرگز يك ‌دشواري‌ بر دو آساني‌ غالب‌ نمي‌شود زيرا خداوند(ج) مي‌فرمايد: بي‌گمان‌ به‌همراه‌ دشواري‌ آساني‌ است‌. آري‌، در جنب‌ دشواري‌ دو آساني‌ است‌».
سبب‌ نزول: روايت‌ شده ‌است‌ كه‌ چون‌ مشركان‌ مسلمانان‌ را به‌ فقر و نداري‌ طعنه ‌زدند، اين‌ آيه‌ نازل‌ شد. ابن‌جرير طبري‌ از حسن‌ بصري: روايت‌ كرده‌است‌ كه ‌گفت: چون‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد، رسول‌ خدا ص فرمودند: «مژده‌تان‌ باد كه‌ بر شما آساني‌ آمد، هرگز يك‌ دشواري‌ بر دو آساني‌ غالب‌ نمي‌شود».
 
سوره شرح آيه  7

‏متن آيه : ‏

‏ فَإِذَا فَرَغْتَ فَانصَبْ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«پس‌ چون‌ فراغت‌ يافتي‌، به‌ طاعت‌ در كوش» يعني: چون‌ از نماز خود فارغ‌ شدي‌، يا چون‌ از تبليغ‌ و دعوت‌ فارغ‌ شدي‌، يا چون‌ از از جهاد فارغ‌ شدي‌ پس‌ در دعا بكوش‌ و از خداي‌ عزوجل‌ حاجت‌ خويش‌ را بخواه‌. يا در عبادت‌ سخت ‌بكوش‌.
 
	سوره شرح آيه  8

‏متن آيه : ‏

‏ وَإِلَى رَبِّكَ فَارْغَبْ ‏

 

‏ترجمه : ‏
«و با اشتياق‌ به‌سوي‌ پروردگارت‌ روي‌ آور» يعني: مخصوصا به‌سوي‌ خداوند(ج) رغبت‌ و گرايش‌ داشته‌ باش‌ و درحالي‌كه‌ از دوزخ‌ بيمناك‌ و به‌ بهشت‌ راغب ‌هستي‌، به‌سوي‌ وي‌ زراي‌ و تضرع‌ كن‌.
 سوره كهف آيه  100
‏متن آيه : ‏
‏ وَعَرَضْنَا جَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لِّلْكَافِرِينَ عَرْضاً ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و آن‌ روز دوزخ‌ را آشكارا پيش‌ كافران‌ روبرو آوريم‌» يعني‌: در روزي‌ كه‌ گردشان‌ مي‌آوريم‌، دوزخ‌ را برايشان‌ مي‌نمايان