ندگان‌ باشند و چه‌ از مردگان‌. آري‌! وصف‌ و مثل‌ اينان‌ «چون‌ وصف‌ عنكبوت‌ است‌ كه‌» با آب‌ دهان‌ خود «خانه‌اي‌ براي ‌خود ساخت‌» مسلم‌ است‌ كه‌ اين‌ خانه‌ عنكبوتي‌ هيچ‌ نيازي‌ را براي‌ وي‌ برنمي‌آورد، نه‌ در گرما، نه‌ در سرما، نه‌ در موقع‌ بارش‌ باران‌ و نه‌ هم‌ اين‌ خانه‌ او را از گزند دشمنان‌ حفظ مي‌كند. پس‌ همچنين‌اند بتاني‌ كه‌ از خدابرگشتگان‌ به‌جاي‌ خداوندأ به‌ دوستي‌ و سروري‌ گرفته‌اند زيرا اين‌ بتان‌ براي‌ آنان‌ به‌ هيچ‌ وجهي‌ از وجوه‌ ـ نه‌ در دنيا و نه‌ در آخرت‌ ـ نفعي‌ نمي‌رسانند و از آنان‌ شر و بلايي‌ را دفع‌ نمي‌كنند «و بي‌گمان‌ سست‌ترين‌ خانه‌ها خانه‌ عنكبوت‌ است‌» كه‌ هيچ‌ خانه‌اي‌ از خانه‌هايي‌ كه‌ حشرات‌ براي‌ خود مي‌سازند، از آن‌ سست‌ بنيادتر نيست‌ «اگر مي‌دانستند» كه‌ اين‌ معبودان‌ و سرورانشان‌ در حكم‌ خانه‌ عنكبوت‌اند، هرگز آنها را پرستش‌ نمي‌كردند اما ندانستند.
 
سوره عنكبوت آيه  42
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّ اللَّهَ يَعْلَمُ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ مِن شَيْءٍ وَهُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ ‏
 
‏ترجمه : ‏
« همانا خدا مي‌داند كه‌ آنچه‌ را غيراز وي‌ مي‌پرستند چيزي‌ نيست‌» يعني: اي ‌محمد ص! به‌ كافران‌ بگو: بي‌گمان‌ خداوند(ج)مي‌داند كه‌ كفار چيزي‌ را بجز وي ‌نمي‌پرستند كه‌ نفع‌ يا زياني‌ بتوانند برسانند پس‌ در حقيقت‌ اين‌ معبودان‌ باطل‌ چيزي‌ نيستند «و اوست‌ عزيز حكيم‌» يعني: حق‌ تعالي‌ ذات‌ غالب‌ و پيروزمندي‌ است‌ كه ‌كارهاي‌ وي‌ در نهايت‌ محكمي‌ و فرزانگي‌ است‌.
 
سوره عنكبوت سوره عنكبوت آيه  43
‏متن آيه : ‏
‏ وَتِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ وَمَا يَعْقِلُهَا إِلَّا الْعَالِمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اين‌ مثلها را براي‌ مردم‌ مي‌زنيم‌» يعني: اين‌ مثل‌ و غيرآن‌ از مثلهايي‌ را كه‌ در قرآن‌ است، براي‌ مردم‌ مي‌زنيم‌ تا بيدار شوند و در نتيجه، آنچه‌ كه‌ از فهم‌هايشان ‌دور شده‌ است، به‌ اذهانشان‌ نزديك‌ گردد «ولي‌ جز دانشوران‌» و دانايان‌ به‌ وجود خداوند(ج) و به‌ اسما و صفات‌ وي‌ و جز استوارگامان‌ ژرف‌نگر در عرصه‌ علم ‌«آنها را درنمي‌يابند» يعني: مثل‌ هاي‌ ما را نمي‌فهمند و در آنها انديشه‌ نمي‌كنند. پس‌ فقط دانايانند كه‌ در آنچه‌ برايشان‌ خوانده‌ مي‌شود و در آنچه‌ كه‌ مشاهده ‌مي‌كنند، تدبر و تفكر مي‌كنند.
اين‌ آيه‌ بر فضيلت‌ علم‌ بر عقل‌ دلالت‌ مي‌كند. امام‌ احمد: به‌ اين‌ مناسبت‌ از عمرو بن‌عاص(رض) روايت‌ مي‌كند كه‌ گفت: «از رسول‌ خدا ص هزار مثل‌ را فراگرفتم‌». كه‌ اين‌ خود درسي‌ است‌ بليغ‌؛ زيرا نشان‌دهنده‌ آن‌ است‌ كه ‌رسول‌ خدا ص براي‌ نزديك‌ كردن‌ معاني‌ به‌ اذهان‌ مردم، از روش‌ زدن‌ مثل‌ بسيار استفاده‌ مي‌كردند.
سوره عنكبوت آيه  44
‏متن آيه : ‏
‏ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضَ بِالْحَقِّ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً لِّلْمُؤْمِنِينَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
آن‌گاه‌ خداوند(ج) در تبيين‌ قدرت‌ عظيم‌ خويش‌ مي‌فرمايد: «خدا آسمانها و زمين‌ را به‌ حق‌ آفريد» يعني: به‌ عدل‌ و قسط آفريد در حالي‌ كه‌ او در آفرينش‌ آنها مصالح‌ بندگانش‌ را مدنظر داشت‌ پس‌ در اين‌ آفرينش‌ هيچ‌كس‌ او را كمك‌ و ياري ‌نكرده‌ است‌ «قطعا در اين‌» آفرينش‌ «براي‌ مؤمنان‌ نشانه‌اي‌ است‌» يعني: دلالتي ‌است‌ روشن‌ بر اين‌ كه‌ حق‌ تعالي‌ در خلق‌ و امر و الوهيت‌ يگانه‌ است‌.
 
سوره عنكبوت آيه  45
‏متن آيه : ‏
‏ اتْلُ مَا أُوحِيَ إِلَيْكَ مِنَ الْكِتَابِ وَأَقِمِ الصَّلَاةَ إِنَّ الصَّلَاةَ تَنْهَى عَنِ الْفَحْشَاء وَالْمُنكَرِ وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ وَاللَّهُ يَعْلَمُ مَا تَصْنَعُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بخوان‌» اي‌ محمدص! «آنچه‌ از كتاب‌ كه‌ به‌ سوي‌ تو وحي‌ شده‌ است‌» يعني: قرآن‌ را همراه‌ با تدبر در آيات‌ و تفكر در معاني‌ آن‌ بخوان‌ «و نماز» فريضه‌ «را برپا دار» در اوقات‌ آن‌ و بر آن‌ مواظبت‌ كن‌ «بي‌گمان‌ نماز از فحشا و منكر بازمي‌دارد» فحشا: عبارت‌ است‌ از اعمال‌ زشت‌ و ناپسندي‌ مانند زنا. منكر: عبارت‌ است‌ از آنچه‌ كه‌ در شريعت‌ شناخته‌ شده‌ نيست‌ و شرع‌ و عقل‌ آن‌ را ناپسند مي‌شناسد.
البته‌ معناي‌ اين‌ كه‌ نماز از فحشا و منكر بازمي‌دارد اين‌ است‌ كه: مواظبت‌ بر نماز، سبب‌ خودداري‌ از ارتكاب‌ گناه‌ مي‌شود، به‌جهت‌ آن‌كه‌ انسان‌ در نماز، خود را در محضر خداأ مي‌بيند، او را مراقب‌ خود مي‌داند، با او راز و نياز مي‌كند و در آيات‌ او تدبر مي‌نمايد.
از ابن‌عباس‌ك روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ رسول‌ خدا(ج) در حديث‌ شريف‌ فرمودند: «من‌ لم‌ تنهه‌ صلاته‌ عن‌ الفحشاء والمنكر لم‌ يزدد بها من‌ الله‌ إلا بعدا: هر كس‌ نماز وي‌ او را از فحشا و منكر باز نداشت، با آن‌ نماز جز دوري‌ از خداوندأ چيز ديگري ‌نيفزوده‌ است‌». انس‌(رض) حكايت‌ مي‌كند كه: جواني‌ از انصار با رسول‌ خدا ص نماز جماعت‌ مي‌گزارد اما درعين ‌حال‌ دزدي‌ و هيچ‌ چيز از كارهاي‌ ناپسند را فرونمي‌گذاشت‌، اصحاب‌أ چگونگي‌ حال‌ او را به‌ رسول‌ خدا ص خبر دادند و ايشان‌ در حديث‌ شريف‌ فرمودند: «يقينا نمازش‌ به‌زودي‌ او را باز خواهد داشت‌». پس ‌ديرزماني‌ نگذشت‌ كه‌ آن‌ جوان‌ توبه‌ كرد و حالش‌ به‌صلاح‌ آمد آن‌گاه ‌رسول‌ خدا ص فرمودند: «آيا به‌ شما نگفتم‌ كه‌ نمازش‌ او را به‌ صلاح‌ خواهد آورد؟».
«و قطعا ذكر خدا بزرگتر است‌» يعني: ذكر خداأ از همه‌ عبادتها بزرگتر است ‌زيرا اين‌ ذكر خدا(ج) است‌ كه‌ از فحشا و منكر بازمي‌دارد چراكه‌ ترك‌ فحشا و منكر جز از كسي‌ كه‌ ذاكر خداأ و حاضر و ناظر داننده‌ وي‌ باشد، تحقق‌ پيدا نمي‌كند و بي‌شك‌ آنچه‌ از اين‌ ذكر و يادآوري‌ كه‌ در نماز است، ركن‌ و پايه‌ برتري‌ آن‌ بر ساير عبادتهاست‌.
ظاهر نص‌ گوياي‌ اين‌ معني‌ است‌ كه‌ ذكر دائم‌ الله(ج) داراي‌ اثر بزرگتري‌ در بازداشتن‌ از فحشا و منكر نسبت‌ به‌ ذكر وي‌ فقط در نماز است‌. اما ابن‌عباس‌(رض) درمعناي:(وَلَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ )  مي‌گويد: ذكر و يادآوري‌ خداوندأ از شما ـ چون‌ او را بخوانيد و به‌ياد آوريد ـ بزرگتر از ذكر و يادآوري‌ شما او راست‌ چنان‌كه‌ در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «من‌ ذكرني‌ في‌ نفسه‌ ذكرته‌ في‌ نفسي، و من‌ ذكرني‌ في‌ ملا ذكرته ‌في‌ ملا خير منه: خداي‌ عزوجل‌ فرمود: هر كس‌ مرا پيش‌ خود ياد كند، او را پيش‌ خود ياد مي‌كنم‌ و هر كس‌ مرا در محضر جماعتي‌ ياد نمايد، او را در محضر جماعتي‌ بهتر از آن‌ ياد مي‌كنم‌».
«و خدا مي‌داند چه‌ مي‌كنيد» پس‌ در برابر خير، به‌ شما جزاي‌ خير و در قبال‌ شر و بدي، به‌ شما جزاي‌ 