ا «بل‌» مفيد افتتاح‌ سخني‌ جديد است‌ «و حال‌ آن‌ كه‌ هنوز مانند آنچه‌ بر سر پيشينيان‌ شما آمد، بر سر شما نيامده ‌است؟» يعني: پنداشتيد كه‌ داخل‌ بهشت‌ مي‌شويد؟ در حالي‌كه‌ شما همانند امت‌هاي‌ پيشين‌ مورد امتحان‌ ما قرار نگرفته‌ايد تا چنان‌كه‌ آنان‌ شكيبايي‌ پيشه‌ كردند،صبر و پايداري‌ ورزيد «آنان‌ دچار سختي‌ و زيان‌ شدند» يعني: فقري‌ بسيار سخت‌ را تحمل‌ كرده‌ و بيماريها و زخمها در راه‌ خدا(ج) برداشتند. بأساء: فقر و تنگدستي‌ شديد و همه‌ رنج‌هايي‌ است‌ كه‌ به‌ انسان‌ در غير بدن‌ وي‌ مي‌رسد؛ چون‌ گرفتن‌ مال، طردكردن‌ وي‌ از خانه‌ و وطن‌ و تهديد امنيت‌ و آسايش‌ وي‌. اما ضراء: بيماري‌ و هر آن‌ چيزي‌ است‌ كه‌ به‌ انسان‌ در بدنش‌مي‌رسد، چون‌ زخم‌ و قتل‌... «و تكانها خوردند» با بيم‌ و هراس‌ها و اين‌ حالت‌ استمرار يافت‌؛ «تا جايي‌ كه‌ پيامبر خدا و كساني‌ كه‌ با وي‌ ايمان‌ آورده‌ بودند، گفتند: پس‌ نصرت‌ الهي‌ كي‌ فرا مي‌رسد؟» اين‌ سخن‌ را در طلب‌ نصرت‌ الهي‌ و احساس‌ دير كرد و طولاني ‌شدن‌ زمان‌ آن‌ بر زبان‌ آوردند. آن‌گاه‌ خداي‌ عزوجل‌ ايشان‌ را با اين‌ گفته‌ خويش‌ بشارت‌ داد: «بدانيد كه‌ نصرت‌ الهي‌ نزديك‌ است‌».
از قتاده‌ و سدي‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ گفتند: اين‌ آيه‌ كريمه ‌در غزوه‌ احزاب‌ - آن‌گاه‌ كه‌ مسلمانان‌ با رنج‌ها، مشكلات‌ و فشارهاي‌ طاقت‌فرسايي‌ روبرو شدند - نازل‌ گرديد تا ضمن‌ مژده ‌دادنشان‌ به‌ فتح‌ و گشايش، اين‌حقيقت‌ را نيز به‌ ايشان‌ خاطر نشان‌ سازد كه‌ ايمان، حقوق‌ و واجباتي‌ دارد كه ‌سرانجام‌ به‌ سعادت‌ هردو جهان‌ منتهي‌ مي‌شود، اما اين‌ سعادت‌ دو جهاني‌ را همين‌گونه‌ مجاني‌ و آسان‌ نمي‌دهند، بلكه‌ مؤمن‌ بايد مأموريت‌ و رسالت‌ خويش ‌را در زندگي‌ ايفا كند و جان‌نثارانه‌ به‌ ميدانهاي‌ جهاد و مبارزه‌ با دشمن‌ و مجاهده‌ بانفس‌ خويش‌ بشتابد و كاخ‌ ايمان‌ را با آرايشي‌ از عمل‌ صالح‌ و بر زيربنايي‌ از تقوي ‌و اخلاص‌ بر افرازد تا مستحق‌ اين‌ پاداش‌ گردد.
 
 آيه  215
‏متن آيه : ‏
‏ يَسْأَلُونَكَ مَاذَا يُنفِقُونَ قُلْ مَا أَنفَقْتُم مِّنْ خَيْرٍ فَلِلْوَالِدَيْنِ وَالأَقْرَبِينَ وَالْيَتَامَى وَالْمَسَاكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ وَمَا تَفْعَلُواْ مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللّهَ بِهِ عَلِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
مفسران‌ در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ روايت‌ كرده‌اند: مؤمنان‌ از رسول‌ خداص پرسيدند كه‌ چه‌ چيزي‌ از اموال‌ خود را انفاق‌ كنند؟ پس‌ نازل‌ شد: «از تومي‌پرسند، چه‌ چيزي‌ انفاق‌ كنند؟ بگو: آنچه‌ كه‌ از خير انفاق‌ كنيد» يعني: از مال‌ پاك‌ وحلال‌. چنين‌ مالي‌ «خير» ناميده‌ شد زيرا در راههاي‌ خير انفاق‌ مي‌شود «پس‌ به‌ پدر و مادر و نزديكان‌ و يتيمان‌ و مسكينان‌ و به‌ در راه‌ مانده‌ تعلق‌ دارد و هر نيكي‌اي‌ كه‌انجام‌ دهيد، البته‌ خدا به‌ آن‌ داناست‌» و در برابر آن‌ پاداش‌ مي‌دهد. تفسير نظير اين‌عبارت‌ در آيه‌ (177) گذشت‌. ملاحظه‌ مي‌كنيم‌ كه‌ مؤمنان‌ از چيزي‌ كه‌ بايدانفاق‌ كنند پرسيدند، اما خداوند(ج) از نحوه‌ مصرف‌ صدقات‌ به‌ آنان‌ پاسخ‌ داد تا تنبيهي‌ بر اين‌ حقيقت‌ باشد كه‌ اين‌ امر به‌ دانستن‌ مقدم‌تر است‌.
صحيح‌ آن‌ است‌ كه‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌ محكم‌ است‌ نه‌ منسوخ‌ زيرا اين‌ آيه‌ براي‌بيان‌ وجوه‌ مصرف‌ صدقه‌ نافله‌ است، چرا كه‌ مقدار انفاق‌ را تعيين‌ نكرده‌ است، درحالي‌ كه‌ مقدار زكات‌ فرض‌ به‌ اجماع‌ معين‌ است‌. در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است: «برمادر، پدر، خواهر و برادرت، سپس‌ بر نزديكتر... و نزديكترت‌ انفاق‌ كن‌».
 
آيه  5
‏متن آيه : ‏
‏ أُوْلَئِكَ عَلَى هُدًى مِّن رَّبِّهِمْ وَأُوْلَئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ‏

‏ترجمه : ‏
«آنان‌ از هدايتي‌ از جانب‌ پروردگار خويش‌ برخوردارند» يعني: حال‌ اين‌ گروهي‌ كه‌تقوي، ايمان‌ به‌ غيب‌ و آخرت‌ و انجام‌ فرايض‌ را با هم‌ جمع‌ و همراه‌ كرده‌اند،چنين‌ است‌ كه: از نور، برهان، صلاح، استواري‌ و پايداريي‌ از جانب‌ پروردگار خويش‌ برخوردار مي‌باشند و اين‌ خداوند(ج) است‌ كه‌ به‌ ايشان‌ چنين‌ توفيقي‌ارزاني‌ داشته ‌ است‌ «و تنها آنانند كه‌ رستگار و نجات‌ يافته‌اند» در دنيا و آخرت‌ زيرا آنچه‌ را از خداوند(ج) به ‌وسيله‌ ايمان‌ به‌ او و كتابها و پيامبرانش‌ و به‌ وسيله‌ اعمال ‌شايسته‌ و صالح‌ درخواست‌ كرده‌اند، دريافت‌ داشته‌ و از شر آنچه‌ كه‌ از آن‌گريزان‌ بوده‌اند، نجات‌ و رهايي‌ مي‌يابند.
 
<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:271.txt">آيه  216</a><a class="text" href="w:text:272.txt">آيه  217</a><a class="text" href="w:text:273.txt">آيه  218</a><a class="text" href="w:text:274.txt">آيه  219</a></body></html>آيه  216
‏متن آيه : ‏
‏ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِتَالُ وَهُوَ كُرْهٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تَكْرَهُواْ شَيْئاً وَهُوَ خَيْرٌ لَّكُمْ وَعَسَى أَن تُحِبُّواْ شَيْئاً وَهُوَ شَرٌّ لَّكُمْ وَاللّهُ يَعْلَمُ وَأَنتُمْ لاَ تَعْلَمُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«بر شما جهاد فرض‌ شده‌ است‌» و اين، يكي‌ از موارد آزمون‌ شماست‌. مراد از جهاد در اينجا، جنگ‌ مسلحانه‌ با كفار است‌ «و آن‌ براي‌ شما ناخوشايند است‌» كره: مشقتي‌ است‌ كه‌ خوشايند نفسها نيست‌. آري‌! جهاد مشقت‌آميز است‌ زيرا مستلزم‌ صرف‌ مال‌ و صرف‌ جان‌ و جدايي‌ از خانه‌ و خانواده‌ مي‌باشد «و چه‌ بساچيزي‌ را ناخوش‌ داشته‌ باشيد، در حالي‌ كه‌ آن‌ به‌ سود شما باشد» همانند جهاد، كه‌ چه ‌بسا در آن‌ پيروز و فاتح‌ شده، هم‌ به‌ غنيمت‌ مي‌رسيد و هم‌ به‌ اجر و پاداش‌ الهي ‌و كساني‌ هم‌ كه‌ كشته‌ مي‌شوند، به‌ فيض‌ شهادت‌ نايل‌ مي‌گردند «و چه ‌بسا چيزي‌ را خوش‌ داشته‌ باشيد» چون‌ استراحت‌ و ترك‌ جهاد «در حالي‌ كه‌ آن‌ به‌ زيان‌ شما باشد» زيرا در آن‌ صورت، دشمن‌ بر شما چيره‌ شده‌ و مغلوبتان‌ مي‌كند و دردرون‌ خانه‌ و عمق‌ سرزمينتان‌، قصد جان‌ و مال‌ و ناموستان را كرده‌ و شما را باسختي‌ها و مصايبي‌ روبرو مي‌سازد كه‌ بسيار سخت‌تر از جهادي‌ است‌ كه‌ شما آن‌ را ناخوش‌ مي‌داريد و اين‌ افزون‌ بر منافع‌ كوتاه‌مدت‌ و بلندمدت‌ ديگري‌ است‌ كه‌ آنها را با ترك‌ جهاد از دست‌ مي‌دهيد «و خداوند مي‌داند» كه‌ صلاح‌ و رستگاري‌ شما در چيست‌ «و شما نمي‌دانيد».
ابن‌عباس‌(رض) در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ مي‌گويد: «چون‌ جهاد بر مسلمانان‌ فرض‌ شد، اين‌ كار بر آنان‌ سخت‌ و دشوار آمد و آن‌ را ناخوش‌ داشتند، پس‌ آيه‌كريمه‌ نازل‌ گرديد». عكرمه‌ مي‌گويد: «بعد از نزول‌ اين‌ آيه‌ كريمه‌، محبت‌ جهاد در دلهاي‌ مسلمانان‌ ري