يي‌ را» بيابند كه‌ خود را در آن‌ از ديد شما پنهان‌ دارند تا آنان‌ را به‌ بيرون ‌رفتن‌ همراهتان‌ به‌ ميدانهاي‌ جنگ‌ ملزم‌ نگردانيد «يا سوراخي‌ را» يعني‌: جايي‌ چون‌ تونل‌ يا كانالي‌ را بيابند كه‌ در آن‌ از ديد شما مخفي‌ شوند «قطعا شتابزده‌ به‌سوي‌ آن‌ روي‌ مي‌آورند» يعني‌: چنان‌ با شتاب‌ به‌سوي‌ آن‌ پناهگاه‌ روي‌آورده‌ و از نزد شما مي‌گريزند كه‌ هيچ‌چيز آنها را برنمي‌گرداند چنان‌كه ‌اسب‌ ـ اگر بر آن‌ مهار نزنند ـ به‌ تندي‌ مي‌گريزد. پس‌ اينان‌ مخفيگاهي‌ را براي ‌پنهان‌ كردن‌ خود نمي‌يابند، هم‌ از اين‌ روست‌ كه‌ جز تظاهر به‌ غير حقيقت‌، ديگر راه‌ و چاره‌اي‌ فرارويشان‌ وجود ندارد.
 
	 آيه  58
‏متن آيه : ‏
‏ وَمِنْهُم مَّن يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ فَإِنْ أُعْطُواْ مِنْهَا رَضُواْ وَإِن لَّمْ يُعْطَوْاْ مِنهَا إِذَا هُمْ يَسْخَطُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
در اينجا حق‌ تعالي‌ به‌ بيان‌ اوصاف‌ مجموعه‌ دوم‌ از منافقان‌ مي‌پردازد:
«و برخي‌ از آنان‌ در صدقات» يعني‌: در توزيع‌ و تقسيم‌ اموال‌ زكات‌ «بر تو خرده ‌مي‌گيرند پس‌ اگر به‌ آنان‌ از آن‌ داده‌ شود» به‌اندازه‌اي‌ كه‌ مي‌خواهند «خشنود مي‌گردند» از نحوه‌ عملت‌ لذا بر تو عيب‌ نمي‌گيرند، از آن‌رو كه‌ جز بهره‌ ناچيز وفاني‌ دنياي‌ دون‌، ديگر مرام‌ و مقصدي‌ ندارند و از دين‌ و تدين‌ به‌دورند «و اگر به ‌آنان‌ از آن‌ داده‌ نشود» در حدي‌ كه‌ مي‌خواهند و جوياي‌ آن‌ هستند «بناگاه‌ به‌ خشم ‌مي‌آيند» و اظهار ناخشنودي‌ كرده‌، مي‌غرند و بر خود مي‌پيچند.
ابن‌كثير در بيان‌ سبب‌ نزول‌ مي‌گويد: «اموال‌ زكاتي‌ را نزد رسول‌ خداص آوردند، ايشان‌ آن‌ اموال‌ را در موارد معين‌ آن‌ تقسيم‌ كردند، در اين‌ حال‌، مردي ‌از انصار كه‌ همه‌ جا پشت‌ سر ايشان‌ حركت‌ مي‌كرد، گفت‌: اين‌ تقسيم‌ عادلانه‌ نبود! همان‌ بود كه‌ اين‌ آيه‌ نازل‌ شد».
 
	آيه  113
‏متن آيه : ‏
‏ وَقَالَتِ الْيَهُودُ لَيْسَتِ النَّصَارَى عَلَىَ شَيْءٍ وَقَالَتِ النَّصَارَى لَيْسَتِ الْيَهُودُ عَلَى شَيْءٍ وَهُمْ يَتْلُونَ الْكِتَابَ كَذَلِكَ قَالَ الَّذِينَ لاَ يَعْلَمُونَ مِثْلَ قَوْلِهِمْ فَاللّهُ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فِيمَا كَانُواْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
در بيان‌ سبب‌ نزول‌ آيه‌ كريمه‌ از ابن‌ عباس‌ روايت‌ شده‌ است‌ كه‌ فرمود: چون‌هيأت‌ نمايندگي‌ نصاراي‌ نجران‌ نزد رسول‌ خداص آمدند، دانشمندان‌ يهودي‌ به‌ ملاقات‌ آنان‌ شتافتند، سپس‌ هر دو گروه‌ در محضر رسول‌ خداص با يك‌ديگر به‌ منازعه‌ پرداختند، در اين‌ ميان‌، رافع‌بن‌ حرمله‌ يهودي‌ خطاب‌ به‌ نصاري‌ گفت: شما بر حق‌ نيستيد. و بنابراين‌، به‌ عيسي‌(ع)و انجيل‌ كفر ورزيد. از آن‌ طرف‌ مردي‌ از اهالي‌ نجران‌ در پاسخ‌ وي‌ گفت: اين‌ شماييد كه‌ برحق‌ نيستيد. به‌ اين‌ ترتيب‌ او هم‌ منكر نبوت‌ موسي‌u شده‌ و به‌ تورات‌ كفر ورزيد. همان‌ بود كه‌ نازل‌ شد: «يهوديان‌ گفتند كه‌ مسيحيان‌ برحق‌ نيستند و مسيحيان‌ گفتند كه‌ يهوديان‌ برحق ‌نيستند» هر طايفه‌اي‌ از آنها خير و خوبي‌ را از ديگري‌ نفي‌ كرده‌ و آن‌ را به‌ خوداختصاص‌ دادند، درحالي‌كه‌ شيوه‌ اهل‌ انصاف‌ اين‌ نيست‌ زيرا منصف‌ به‌ حقي‌ كه ‌نزد خصمش‌ وجود داشته‌ باشد اعتراف، و باطل‌ وي‌ را رد مي‌كند و هرگز بغضي‌كه‌ عليه‌ دشمنش‌ دارد، او را به‌ انكار حق‌ وانمي‌دارد «حال‌ آن‌ كه‌ كتاب‌ آسماني‌ رامي‌خوانند» يعني: هر يك‌ از آنها در كتاب‌ خود، تأييد طرف‌ مقابل‌ را كه‌ به‌ او كفرورزيده‌اند، مي‌خوانند «كساني‌ هم‌ كه‌ هيچ‌چيز نمي‌دانند، سخني‌ همانند سخن‌ آنان‌گفتند» يعني: امتهاي‌ قبل‌ از يهود و نصاري‌ نيز كه‌ به‌ كتابهاي‌ آسماني‌ علمي‌نداشتند، همين‌ سخن‌ را گفتند «پس‌ خداوند، روز رستاخيز در آنچه‌ باهم‌ اختلاف‌مي‌كردند، ميانشان‌ داوري‌ خواهد كرد» يعني: خداوند(ج) آنها را در روز قيامت‌ با هم‌گرد خواهد آورد، آن‌گاه‌ ميانشان‌ با داوري‌ عادلانه‌ خويش‌ رسيدگي‌ كرده، محق‌را به‌ بهشت‌ و مبطل‌ را به‌ دوزخ‌ رهسپار خواهد ساخت‌.
آيه  59
‏متن آيه : ‏
‏ وَلَوْ أَنَّهُمْ رَضُوْاْ مَا آتَاهُمُ اللّهُ وَرَسُولُهُ وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ سَيُؤْتِينَا اللّهُ مِن فَضْلِهِ وَرَسُولُهُ إِنَّا إِلَى اللّهِ رَاغِبُونَ ‏
 
‏ترجمه : ‏
«و اگر آنان‌ بدانچه‌ خدا و پيامبرش‌ به‌ آنان‌ داده‌اند» يعني‌: بدانچه‌ كه‌ خداوند(ج)  برايشان‌ مقرر داشته‌ و رسول‌ وي‌ص به‌ آنان‌ داده‌ است‌ «راضي ‌مي‌شدند» هرچند كه‌ بهره‌شان‌ اندك‌ هم‌ مي‌بود، آري‌! اگر چنين‌ مي‌كردند؛ قطعا برايشان‌ بهتر بود «و» اگر «مي‌گفتند: خدا ما را بس‌ است‌، به‌زودي‌ خدا از فضلش‌ و رسول‌ او به‌ ما مي‌دهند» و اين‌ همان‌ چيزي‌ است‌ كه‌ ما توقع‌ و انتظار آن‌ را داريم‌؛ «ما به‌سوي‌ الله راغبيم» در اين‌كه‌ به‌ ما از فضل‌ خود آنچه‌ را اميدوار آن‌ هستيم ‌بدهد، آري‌! اگر چنين‌ مي‌كردند؛ قطعا رفتاري‌ اين‌گونه‌، بهتر از خشم‌ و اعتراضشان‌ بود.
اين‌ آيه‌ كريمه‌ آداب‌ بزرگي‌ را به‌ ما مي‌آموزد.
 
	آيه  60
‏متن آيه : ‏
‏ إِنَّمَا الصَّدَقَاتُ لِلْفُقَرَاء وَالْمَسَاكِينِ وَالْعَامِلِينَ عَلَيْهَا وَالْمُؤَلَّفَةِ قُلُوبُهُمْ وَفِي الرِّقَابِ وَالْغَارِمِينَ وَفِي سَبِيلِ اللّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ فَرِيضَةً مِّنَ اللّهِ وَاللّهُ عَلِيمٌ حَكِيمٌ ‏
 
‏ترجمه : ‏
چون‌ منافقان‌ در تقسيم‌ صدقات‌ (اموال‌ زكات) بر رسول‌ خداص خرده ‌گرفتند، خداوند متعال‌ وجوه‌ مصرف‌ صدقات‌ را بيان‌ نمود تا طعن‌ و اعتراضشان‌ را دفع‌ و به‌ فتنه‌انگيزيشان‌ پايان‌ دهد: «جز اين‌ نيست‌ كه‌ صدقات‌ به‌ فقيران‌ اختصاص ‌دارد» فقير: كسي‌ است‌ كه‌ چيزي‌ ندارد. زيادبن‌حرث‌(رض)  مي‌گويد: «مردي‌ نزد رسول‌ خداص آمد و گفت‌: از اموال‌ زكات‌ به‌ من‌ بدهيد. رسول‌ خداص فرمودند: بدان‌كه‌ خداي‌ عزوجل‌ به‌ حكم‌ پيامبر يا كس‌ ديگري‌ در باب‌ صدقات ‌(اموال‌ زكات) راضي‌ نشده‌ بلكه‌ خودش‌ در باره‌ آن‌ فيصله‌ نموده‌ و آن‌ را به ‌هشت‌ قسمت‌ تقسيم‌ كرده‌ پس‌ اگر تو هم‌ از آن‌ اصناف‌ هستي‌، اينك‌ به‌ تو نيز از آن‌ مي‌دهم».
«و» اموال‌ زكات‌ «به‌ مساكين‌ اختصاص‌ دارد» در حديث‌ شريف‌ آمده‌ است‌ كه ‌اصحاب‌ گفتند: مسكين‌ كيست‌ يا رسول‌الله؟ رسول‌ خداص فرمودند: «مسكين‌ كسي‌ است‌ كه‌ توانگري‌ را نمي‌يابد تا او را بي‌نياز كند، توانگر نيز بر احوالش‌ پي‌نمي‌برد و متوجه‌ فقر وي‌ نمي‌شود تا بر وي‌ صدقه‌ كند و او خود نيز از مردم‌ چيزي ‌د