فرستاد، به سوی بادیه‌نشینان اعزام نمود تا آنها را به صورت قاطع و سریع و غافلگیرانه تأدیب نمایند. مهم‌ترین تاکتیک و روش این سریه‌ها، حملة غافلگیرانة اعراب بادیه‌نشین است.
بدین صورت دسته‌های نظامی کوچک و بزرگ رسول خدا، نقش خود را ایفا می‌کرد و وظیفة مخصوص خود را برای خدمت به اهداف دعوت انجام می‌داد، اما بعد از فتح مکه، مسلمانان به عنوان قدرتی نظامی و سیاسی در منطقه تثبیت شدند. پیامبر اکرم (ص) نیز تصمیم گرفت هر چیزی که به نوعی از نشانه‌های شرک و بت‌پرستی محسوب می‌شود، از بین ببرد بنابراین، سریه‌ها و لشکرهایی از مکه فرستاد تا بقیه نشانه‌ها و رمزهای شرک آلود بت‌پرستی را از بین ببرند؛ چنانکه سریه‌هایی برای از بین بردن بتهای بزرگ عرب مانند عزی، مناه، لات، سواع و ذالخلصه و دیگر بتها و طاغوتها ترتیب داده شد(49). 
از آن پس، دعوت اسلام به نواحی مختلف جزیره عربی رسید و مردم گروه گروه وارد دین خدا شدند و بعد از وفات پیامبر اکرم(ص)  لشکر خلفای راشدین برای نشر دین خدا و از بین بردن موانعی که بر سر راه دعوت قرار داشتند، رهسپار اقصی نقاط جهان گردیدند؛ چنانکه نتیجه‌های مثبت و فوری فتوحات اسلامی، تمامی تحلیل‌گران ادیان مختلف را حیرت زده کرده است، اما هرگاه تحلیل‌گران منصف، درصدد بررسی تعالیم و توصیه‌های پیامبر اکرم (ص) به فرماندهان و سربازان سریه‌ها و لشکرها، که هستة اصلی حرکت فتح اسلامی هستند، برآیند، حیرت آنها دور می‌شود؛ توصیه‌هایی که همواره توسط خلفا و فرماندهان فتوحات، تکرار می‌شد و در اعمالشان آشکار می‌گردید(50). 
چنانکه از انس روایت است که پیامبر خدا با ارسال هر لشکری به آنها می‌گفت: «به نام خدا حرکت کنید و مواظب باشید که پیرمرد کهنسالی را نکشید و کودک و زنی را به قتل نرسانید و خیانت نکنید و غنیمتهایتان را جمع کنید و به خوبی و نیکویی رفتار نمائید؛ بی‌گمان خداوند نیکوکاران را دوست می‌دارد.»(51) 
از عبدالرحمان بن عائذ روایت است که وقتی پیامبر اکرم (ص) لشکری می‌فرستاد، به آنان می‌گفت : «با مردم انس بگیرید و رفتارتان را تغییر ندهید و آنها را به اسلام فرا بخوانید؛ چراکه اگر آنان اسلام را بپذیرند، پسندیده‌تر است از اینکه مردان آنها را بکشید و زنانشان را اسیر کنید.»(52) 
-------------------------------------------------------------------------------------------
1) السیرة النبویه، ابی شهبه، ج 1، ص 75 – 76.
2) معین السیره، ص 175.
3) فی ظلال السیره غزوه بدر، ابی فارس، ص 12.
4) الوثائق السیاسه، حمیدالله، ص 65.
5) الروض الانف، ج 5، ص 43.
6) دراسات فی عهد النبوه، شجاع، ص 163.
7) صحیح البخاری مع فتح الباری، کتاب التمنی، ج 3، ص 219.
8) تفسیر قرطبی، ج 6، ص 230.
9) ولایه الشرطه فی الاسلام، د. عمر محمد حمیدانی، ص 63.
10) کنایه از دوام و استمرار است.
11) نشاه الدوله الاسلامیه، د. عون الشریف، ص 43.
12) الفقه السیاسی، خالد سلیمان فهداوی، ص 119.
13) همان، ص 124.
14) در اصل این قاعده، حدیثی است که ابن ماجه روایت کرده است. ج 2، ص 39، شماره 1896 و این حدیث صحیح است.
15) المدخل الفقهی، الشیخ الزرقاء، ص 972.
16) الجهاد و القتال فی السیاسه الشرعیه، د. محمد خیر هیکل، ج 1، ص 479.
17) دولة الرسول من التکوین الی التمکین، ص 530.
18) الدعوة الاسلامیه، د. عبدالغفار عزیز، ص 296.
19) صحیح سنن الترمذی، ج 2، ص 277.
20) مجموعة الوثائق السیاسه، محمد حمیدالله، ص 62.
21) المواهب اللدنیه، ج 1، ص 75.
22) طبقات ابن سعد، ج 2، ص 6 - السرایا و البعوث، ص 85.
23) همان، ص 86.
24) الجهاد و القتال فی السیاسة الشرعیه، ج 1، ص 478 – 479.
25) السرایا و البعوث النبویه، ص 86.
26) کنایه از اوس و خزرج است، قیله‌ مادر آنها بوده است و به آن نسبت داده می‌شوند.
27) سیره ابن هشام، ج 1، ص 218 – 219.
28) التاریخ الاسلامی مواقف و عبر، ج 4، ص 71.
29) همان.
30) مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، الشریف احمد، ص 445.
31) سنن بیهقی، ج 9، ص 59 به نقل از السرایا و البعوث النبویه، ص 100.
32) مکه و المدینه فی الجاهلیه و عهد الرسول، ص 445.
33) التاریخ الاسلامی، ج 4، ص 72.
34) دولة الرسول من التکوین الی التمکین، ص 533.
35) السرایا و البعوث النبویه، ص 100.
36) همان.
37) همان.
38) غزوه بدر الکبری، محمد ابوفارس، ص 23.
39) الرسول القائد، خطاب، ص 94.
40) سیرة ابن هشام، ج 2، ص 602 از روایت ابن اسحاق از عروه.
41) الطبقات الکبری، ابن سعد، ج 2، ص 6.
42) دولة الرسول من التکوین الی التمکین، ص 532.
43) قریش، 1 – 4.
44) المجتمع المدنی، د. اکرم ضیاء العمری، ص 27.
45) دراسات فی السیره، مؤنس، ص 19.
46) دراسات فی عهد النبوه، د. عبدالرحمن الشجاع، ص 131.
47) رواه مسلم، مختصر صحیح مسلم، آلبانی، ص 106.
48) اخرجه احمد و الحاکم و قال صحیح. و وافقه الذهبی الفتح الربانی، ج 13، ص 129 و المستدرک، ج 2، ص 104.
49) السرایا و البعوث النبویه، ص 61 – 65.
50) همان، ص 65 – 66.
51) عون المعبود، شرح سنن ابی داود، ج 7، ص 274.
52) سبل الرشاد، صالحی، ج 6، ص 17.<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="text" href="w:text:268.txt">استمرار ساختار تربیتی و علمی</a></body></html>نخستین آیه‌های نازل شده در دوران مدنی آیه‌های آغازین سورة بقره هستند که صفات اهل ایمان و خصلتهای کفار و منافقان را توضیح می‌دهد؛ سپس از اهل کتاب، یهود و نصارا، سخن می‌گوید و پرده از چهرة حقیقی یهودیان برداشته شده است؛ چراکه آنان از اولین روزهای گسترش دعوت اسلامی در مدینه در برابر آن ایستادند، در سورة بقره بخش بزرگی به شرح صفت یهودیان و سرشت آنان اختصاص یافته است.(1) 
این سوره علاوه بر اینکه از مردم می‌خواهد که دین اسلام را بپذیرند، آنان را نیز به پرستش خدای یگانه فرا می‌خواند: 
(يَا أَيُّهَا النَّاسُ اعْبُدُواْ رَبَّکُمُ الَّذِي خَلَقَکُمْ وَالَّذِينَ مِن قَبْلِکُمْ لَعَلَّکُمْ تَتَّقُونَ(21) الَّذِي جَعَلَ لَکُمُ الأَرْضَ فِرَاشاً وَالسَّمَاء بِنَاء وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاء مَاء فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَّکُمْ فَلاَ تَجْعَلُواْ لِلّهِ أَندَاداً وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ(22)) (بقره، 21 - 22)
«ای مردم خدای خود را بپرستید، آنکه شما را و کسانی را آفریده است که پیش از شما بوده‌اند تا پرهیزگار شوید. خدای شما کسی است که زمین را برایتان بگسترد و آسمان را کاخی بیافرید و از آسمان آب فرو فرستاد و با آن، انواع ثمرات را به وجود آورد تا روزی شما گردند؛ پس شریک و همانندهایی برای خدا به وجود نیاورید؛ در حالی که شما می‌دانید.»
همچنین آیه‌های مدنی، مسلمانان را از متصف شدن به صفات منافقان برحذر می‌داشت و خطر منافقان را برای جامعة نوپا و دولت جدید توضیح می‌داد؛ چراکه حرکت نفاق بر ضد جامعه و دولت مسلمان در مدینه به وجود آمد و در مکه سابقه نداشت؛ زیرا در آنجا مسلمانان دارای چنان قدرت و نفوذی نبودند که باعث شود گروهی از مردم از آنها بترسند یا به آنها امید داشته باشند و در ظاهر خود را به آنها نزدیک نمایند و در پنهانی علیه آنان توطئه و دسیسه کنند آن گونه که منافقان به طور کلی این گونه بودند. بنابراین، کمتر سوره‌ای