ل می‌خواند[4]. همچنین گاهی یکی از سوره‌های قصار مفصل مانند «اذا الشمس کورت» (81؛ 15) را انتخاب نموده، در نماز صبح، تلاوت می‌کرد[5].
و یک بار سوره «زلزال» (99؛ 8) را هم در رکعت اول و هم در رکعت دوم تلاوت نمود؛
راوی می‌گوید:
نمی‌دانم رسول‌الله ص دچار فراموشی شد یا عمداً چنین کرد[6] همچنین یک باردرهنگام سفر، سوره‌های «فلق» (113؛ 5) و «ناس» (114؛ 6) را در نماز فجر، تلاوت نمود[7].
و به عقبه بن عامر چنین فرمود: «إقرأ فی صلاتک المعوّذتین «(فما تعوّذ متعوّذ بمثلهما)»[8] (در نمازهایت معوذتین (سوره‌های فلق و ناس) را تلاوت کن زیرا هیچ پناه گیرنده‌ای، پناهی بهتر از آنکه پیدا نخواهد کرد).
و احیاناً گاهی بیشتر از آنچه که بیان گردید در نماز فجر، تلاوت می‌نمود. چنانکه شخصت (60) آیه یا بیشتر ازآن را نیز تلاوت نموده است[9]، برخی ازراویان گفته‌اند:
 نمی‌دانیم که این تعداد از آیات را رسول‌الله ص دریک رکعت‌تلاوت نموده است یا در دو رکعت. همچنین سوره «روم» (30؛ 60)[10] و نیز سوره «یس» (36؛ 83)[11] را در نماز فجر، تلاوت نموده است. یک بار در مکه، قرائت را در نماز صبح، با سوره «مؤمنین» (23؛ 118) آغاز کرد، همین که به نام موسی و هارون یا به نام عیسی[12] (راوی در این مورد شک دارد) رسید، سرفه امانش نداد و به رکوع رفت[13].
گاهاً سوره «الصافات» (77؛ 182) را در نماز فجر، تلاوت می‌کرد[14].
در نماز فجر روزهای جمعه، در رکعت اول، سوره «الم تنزیل السجده» (32؛ 30) و در رکعت دوم، سوره «هل أتی علی الانسان» (76؛ 31) را تلاوت می‌کرد[15].
معمولاً رکعت اول را نسبت به رکعت دوم، طولانی‌تر می‌نمود[16].

--------------------------------------
1.نسائی و احمد با سند صحیح. به هفت سوره ر اواخر قرآن که طبق قول راجح از سوره «ق» شروع می‌شود، طوال مفصل گفته می‌شود.
2.احمد و ابن خزیمه، (1/69/1) و به تصحیح حاکم و موافقت ذهبی.
3.بخاری و مسلم.
4.مسلم و ترمذی (الارواء، 345).
5.مسلم و ابوداود (الارواء، 345).
6.ابوداود و بیهقی با سند صحیح. ظاهراً رسول‌الله ص عمداً چنین عمل نمود تا جواز آن را بیان نماید.
7.ابوداود، ابن خزیمه، (1/69/2)، ابن بشران در «الامالی» و ابن ابی‌شیبه، (12/176/1) و به تصحیح حاکم و موافقت ذهبی.
8.ابوداود و احمد با سند صحیح.
9.بخاری و مسلم.
10.نسائی، احمد و بزاز با سند جید.
11.احمد با سند صحیح.
12.نام موسی و هارون بدین صورت آمده است: «ثُمَّ أَرْسَلْنا مُوسى‏ وَ أَخاهُ هارُونَ بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبينٍ» و بعد از چهار آیه آمده است: «وَ جَعَلْنَا ابْنَ مَرْيَمَ وَ أُمَّهُ آيَةً وَ آوَيْناهُما إِلى‏ رَبْوَةٍ ذاتِ قَرارٍ وَ مَعين‏».
13.بخاری در تعلیقات و مسلم (الارواء، 397).
14.احمد و ابویعلی در «مسند» و مقدسی در «المختارة».
15.بخاری و مسلم.
16.بخاری و مسلم.قرائت رسول‌الله ص در دو رکعت سنت فجر، بسیار خفیف بود[1].
به گونه‌ای که عایشه رضی الله عنها با خود می‌گفت:
«معلوم نیست آن حضرت، فاتحه را به پایان رسانید یا خیر؟»[2]. احیاناً در دو رکعت اول، بعد از فاتحه، آیه (136) سوره «بقره»[3].
و در رکعت دوم آیه 64 سوره آل‌عمران[4] را قرائت می‌کرد[5]. گاهی به جای آن، آیه 52 همین سوره:
«فَلَمَّا أَحَسَّ عِيسَى مِنْهُمُ الْكُفْرَ قَالَ مَنْ أَنصَارِي إِلَى اللّهِ قَالَ الْحَوَارِيُّونَ نَحْنُ أَنصَارُ اللّهِ آمَنَّا بِاللّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ» (آل‌عمران: 52).
را تا آخر، تلاوت می‌کرد[6].
بسا اوقات سوره «کافرون» را در رکعت اول و سوره «اخلاص» را در رکعت دوم، تلاوت می‌نمود[7]. و در مورد این دو سوره فرمود: «نعم السورتان هما»[8] (چه سوره‌های زیبایی هستند!).
یک بار از مردی شنید که سوره «کافرون» را در رکعت اول، قرائت می‌کند فرمود: «هذا عبد آمن بربّه» (این بنده‌ایست که به پروردگار خویش ایمان آورده است سپس او در رکعت دوم، سوره «اخلاص» را خواند رسول‌الله ص فرمود:
«هذا عبد عرف ربّه»[9] (این بنده پروردگار خویش را شناخته است).

--------------------------------------
1.احمد با سند صحیح.
2.بخاری و مسلم.
3.قُولُواْ آمَنَّا بِاللّهِ وَمَا أُنزِلَ إِلَيْنَا وَمَا أُنزِلَ إِلَى إِبْرَاهِيمَ وَإِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ وَالأسْبَاطِ وَمَا أُوتِيَ مُوسَى وَعِيسَى وَمَا أُوتِيَ النَّبِيُّونَ مِن رَّبِّهِمْ لاَ نُفَرِّقُ بَيْنَ أَحَدٍ مِّنْهُمْ وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ (بقره: 136).
4.قُلْ يَا أَهْلَ الْكِتَابِ تَعَالَوْاْ إِلَى كَلَمَةٍ سَوَاء بَيْنَنَا وَبَيْنَكُمْ أَلاَّ نَعْبُدَ إِلاَّ اللّهَ وَلاَ نُشْرِكَ بِهِ شَيْئاً وَلاَ يَتَّخِذَ بَعْضُنَا بَعْضاً أَرْبَاباً مِّن دُونِ اللّهِ فَإِن تَوَلَّوْاْ فَقُولُواْ اشْهَدُواْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ (آل‌عمران: 64).
5.مسلم و ابن خزیمه.
6.مسلم و ابوداود.
7.مسلم و ابوداود.
8.ابن ماجه و ابن خزیمه.
9.طحاوی و ابن حبان، حافظ ابن حجر این روایت را حسن قرار داده است.در دو رکعت اول نماز ظهر، سوره فاتحه را با سوره‌ای دیگر، تلاوت می‌کرد، ضمناً رکعت اول را از هر رکعت دوم، طولانی‌تر می‌نمود[1]. حتی گاهی چنان رکعت اول را طولانی می‌کرد که پس از برپا شدن نماز، اگر شخصی برای قضای حاجت به بقیع می‌رفت و وضو می‌گرفت و به مسجد می‌آمد، رسول‌الله ص را در رکعت اول می‌یافت[2]. به گمان شاهدان، رسول ‌خد اص به خاطر اینکه مردم به رکعت اول برسند، چنین می‌کرد[3].
در هر یک از دو رکعت اول، با فاتحه، حدود سی (30) آیه یعنی به اندازه سوره «الم تنزیل السجده» قرائت می‌کرد[4].
گاهی نیز سوره‌های «والسماء و الطارق» و «السماء ذات البروج» و «اللیل اذا یغشی» و سوره‌‌های دیگر مانند آن را تلاوت می‌کرد[5] و گاهی «اذا السماء انشقت» و نظیر آن را می‌خواند[6]. آنها (اصحاب) قرائت رسول‌الله ص را در نمازهای ظهر و عصر با حرکت فک مبارک ایشان، درک می‌کردند[7].

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم.
2.مسلم. و بخاری در «جزء القراءة».
3.ابوداود با سند صحیح و ابن خزیمه.
4.احمد و مسلم.
5.ابوداود، ترمذی و ابن خزیمه، (1/67/2) و ترمذی و ابن خزیمه آن را صحیح دانسته‌اند.
6.ابن خزیمه در «صحیحش»، (1/67/2).
7.بخاری و ابوداود.رسول‌الله ص دو رکعت آخر نمازهای چهار رکعتی را به اندازه نصف دو رکعت اول، ادا می‌نمود، یعنی به اندازه پانزده (15) آیه[1] و گاهی تنها به خواندن سوره فاتحه، اکتفا می‌کرد[2].

--------------------------------------
1.احمد و مسلم. این حدیث دلیل بر آنست که افزودن آیاتی بعد از فاتحه در دو رکعت آخر سنت می‌باشد. گروه بزرگی از صحابه منجمله ابوبکر صدیق به همین روش عمل می‌نمود. امام شافعی نیز همان را پسندیده است و از متأخرین، شیخ ابوالحسنات لکهنوی نیز آن را تأیید نموده است چنانکه در «التعلیق الممجد علی مؤطا محمد»، (102) می‌نویسد: برای من شگفت‌آور است که برخی از اصحاب ما (احناف) بر کسی که بعد از فاتحه در دو رکعت آخر سوره‌ای بخواند سجده سهو را واجب دانسته‌اند که ابراهیم حلبی شارح «المنیه» و ابن امیر حاج و دیگران به نحو احسن در رد آن سخن گفته‌اند. ی