 ما در این کتاب، سنت‌های صحیح و ثابت رسول‌الله ص را در مورد نماز، گردآوری نموده‌ایم و برای هیچ کس عذر و بهانه‌ای برای ترک آنها نگذاشته‌ایم.
بنابراین، شما هیچ موردی را نخواهید یافت که علما به ترک آن اتفاق داشته باشند بلکه تمامی مسائل مطرح شده، نزد همه مسلمانان قابل قبول می‌باشند با این تفصیل که هر مسأله نزد گروهی از مسلمانان مورد قبول است. و اگر عده‌ای در موردی دچار خطا گشته‌اند، معذور و مأجور می‌باشند. زیرا به احتمال قوی، حکم منصوص به ایشان نرسیده یا از طریقی رسیده است که نزد آنها اتمام حجت نشده و یا به خاطر عذری دیگری بوده که این‌گونه عذرها نزد علما معروف است.
اما برای بعدی‌ها که نص صریح و صحیحی به دستشان برسد و اتمام حجت گردد، هیچ‌گونه عذری باقی نمی‌ماند و نباید همچنان به تقلید امام خود، در آن مورد، پایبند باشند بلکه واجب است که از حکم منصوص و معصوم، پیروی نمایند. هدفی که ما این مقدمه را به خاطر آن آوردیم نیز همین است. خداوند در این مورد، می‌فرماید:
«يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اسْتَجِيبُواْ لِلّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُم لِمَا يُحْيِيكُمْ وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ يَحُولُ بَيْنَ الْمَرْءِ وَقَلْبِهِ وَأَنَّهُ إِلَيْهِ تُحْشَرُونَ» (انفال: 24).
«ای مؤمنان! دستور خدا را بپذیرید و از پیامبر ص اطاعت کنید هنگامی که شما را به چیزی دعوت نماید که به شما زندگی (دنیوی و اخروی) بخشد بدانید که خداوند میان انسان و دل او جدایی می‌اندازد (و انسان به بسیاری از اهداف خود نمی‌رسد) و بدانید که نزد خداوند، حشر می‌شوید».
خداوند حق را می‌گوید و به راه راست هدایت می‌نماید و هم اوست بهترین کارساز و مددکار.
و درود و سلام خدا بر محمد ص و آل و اصحابش و حمد و ستایش مرخدایی را که پروردگار عالمیان است.

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم.
2.بخاری و مسلم، (الأحادیث الصحیحة، 121).

محمد ناصرالدین آلبانی
دمشق 20/5/1381 ه.ق.رسول اکرم ص هنگام خواندن نماز، چه فرض و چه نفل رو به قبله می‌ایستاد. و در حدیثی که به یکی از اصحاب، شیوه صحیح نماز خواندن را می‌آموخت به اوامر نمود که رو به سوی قبله کند[1].
در سفر، بر پشت مرکب خویش نمازهای نفل و همچنین نماز وتر را بدون رعایت جهت قبله، ادا می‌کرد[2]. چنانکه در آیه 115 سوره بقره به همین مورد اشاره شده است:
«فَأَيْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللّهِ» (بقره: 115).
«پس به هر سو که رو کنید، خدا آنجاست».
گاهی که می‌خواست سوار بر شتر، نماز نفل بخواند، ابتدا روی شتر را به سوی قبله می‌نمود آنگاه تکبیر می‌گفت سپس نمازش را در جهتی که مسیر حیوان بود ادامه می‌داد[3].
رکوع و سجده را روی مرکب به صورت اشاره انجام می‌داد. با این تفاوت که در سجده، سرش را کمی پایین‌تر از رکوع می‌برد[4]. اگر در حال سواری برمرکب، وقت نماز فرض می‌رسید از حیوان فرود می‌آمد و روی به قبله می‌ایستاد و نماز می‌خواند[5].
نماز فرض را در حالت ترس شدید می‌توان پیاده، ایستاده و سواره، بدون رعایت قبله، ادا نمود[6]. چنانکه فرموده است: «إذا اختلطوا فإنّما هو التّکبیر و الإشارة بالرّأس»[7]. (هنگامی که با دشمن درگیر شدید با تکبیر و اشاره، نماز را ادا کنید).
و نیز فرموده است «مابین المشرق و المغرب قبلة»[8] (فاصله میان مشرق و مغرب، قبله محسوب می‌شود).
جابر رضی الله عنه می‌گوید: ما با رسول خدا ص همسفر بودیم، هوا سخت غبارآلود بود، در تعیین جهت قبله، با یکدیگر اختلاف نظر پیدا کردیم. هر یک از ما به جهتی نماز گزارد و در همان جهت نیز خطی بر روی زمین کشید، بعد از اینکه هوا روشن شد. متوجه شدیم که خلاف جهت قبله نماز خوانده‌ایم. از رسول خدا ص کسب تکلیف کردیم. ایشان به هیچ یک از ما دستور نداد که نماز را اعاده کنیم بلکه فرمود: نماز همه شما درست است[9].
رسول اکرم ص، ابتدا به سوی بیت‌المقدس نماز می‌خواند ولی (به علت تعلق خاطرش به کعبه) طوری می‌ایستاد که کعبه نیز پیش روی ایشان قرار می‌گرفت[10] تا اینکه آیه 144 سوره بقره نازل گردید:
«قَدْ نَرَى تَقَلُّبَ وَجْهِكَ فِي السَّمَاء فَلَنُوَلِّيَنَّكَ قِبْلَةً تَرْضَاهَا فَوَلِّ وَجْهَكَ شَطْرَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ» (بقره: 144).
«ما رو گرداندن تو را گاه گاهی به سوی آسمان می‌بینیم (و آرزوی قلبی تو را برای نزول وحی جهت تغییر قبله، دریافت می‌داریم) پس تو را به سوی قبله‌ای متوجه می‌سازیم که از آن خشنود خواهی شد و لذا رو به سوی مسجدالحرام کن».
پس از نزول این آیه، رسول اکرم ص رو به کعبه نمود. چنانکه گروهی از مسلمانان (بی‌خبر از تغییر قبله) در مسجد قبا در حال ادای نماز فجر بودند ناگهان مردی بر آنان وارد شد و اطلاع داد که دیشب، بر پیامبر ص، وحی شده است که رو به سوی کعبه کند، آنها (بدون اینکه نماز خود را سر بگیرند) در همان حال، از بیت‌المقدس روی برتافته و به اتفاق امام خویش، رو به کعبه نمودند[11].

--------------------------------------
1.بخاری و مسلم. این حدیث که معروف به «مسییء الصلاة» می‌باشد در جاهای متعدد این کتاب از آن استدلال شده است (مترجم).
2.بخاری و مسلم.
3.ابوداود و ابن حیان.
4.احمد و ترمذی و ترمذی آن را صحیح دانسته است.
5.بخاری و احمد.
6.بخاری و مسلم.
7.بیهقی به شرط بخاری و مسلم.
8.ترمذی و حاکم و هر دو، آن را صحیح دانسته‌اند.
9.دارقطنی، بیهقی و حاکم.
10.ظاهراً رسول‌الله ص در مکه چنین می‌کرده است، زیرا در مدینه با توجه به موقعیت جغرافیایی، ممکن نیست که همزمان کعبه و بیت‌المقدس را در پیش روی داشته باشد (مترجم).
11.بخاری و مسلم.رسول خدا ص نمازها را به خاطر این دستور الهی:
«وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِينَ» (بقره: 238).
«و فروتنانه برای خدا به پا خیزید».
ایستاده ادا می‌نمود. به جز در سفر (چنانکه قبلاً بیان گردید) بر روی مرکب خویش، نماز نفل می‌خواند.
همچنین برای امتش جایز شد که در صورت ترس شدید (و رویارویی با دشمن) در حال راه رفتن و بر روی سواری‌هایشان نماز (فرض) را ادا نمایند. این مطلب در آیات زیر تصریح شده است:
«حَافِظُواْ عَلَى الصَّلَوَاتِ والصَّلاَةِ الْوُسْطَى وَقُومُواْ لِلّهِ قَانِتِينَ(238) فَإنْ خِفْتُمْ فَرِجَالاً أَوْ رُكْبَاناً فَإِذَا أَمِنتُمْ فَاذْكُرُواْ اللّهَ كَمَا عَلَّمَكُم مَّا لَمْ تَكُونُواْ تَعْلَمُونَ(239)» (بقره: 238-239).
«در انجام نمازها و (به ویژه) نماز میانه (نماز عصر) محافظت ورزید و فروتنانه برای خدا به پا خیزید. و اگر (به خاطر جنگ یا خطر دیگری) ترسیدید، پیاده یا سواره نماز بخوانید. اما هنگامی که امنیت خود را باز یافتید (نماز را به صورت معمول آن به جا آورید و) برای آنچه که نمی‌دانستید و خدا به شما آموخت، خدای را یاد کنید».
رسول‌الله ص نمازها را در بیماری وفاتش نشسته می‌خواند[1]. و قبل از آن نیز یک بار به خاطر عذری، نشسته نماز خواند. مردم به ایشان اقتدا نمودند و پشت سر ایشان ایستادند، پیامب رص با دست، اشاره فرمود که بنشینید، پس از سلام، فرمود: 