ت، که به نحوی آمادگی تعامل با ترکیبات غذایی هماهنگ با ابزاری که در سه مرحله با نظم و هماهنگی مسیر خود را طی نموده و به انجام رسانند، و این مطلب بسیار مهمی است.
مرحله اول : مرحله هضم غذا در معده و روده‌ها می‌باشد، سپس نوبت جذب و تبدیل غذا به قندی که در خون جاری می‌باشد، و به مواد املاح شدة دیگری که جسم برای به دست‌آوری انرژی و ساختن بافت‌ها به کار می‌برد.
مرحله دوم : مرحله ذخیره نمودن، اِنرژی مازاد که بر نیاز بدن، و قند اضافی در کبد و عضلات ذخیره می‌گردد و چربی‌های اضافی نیز در بیشتر اعضاهای بدن ذخیره می‌گردند. پس مرحله اول شامل جذب و مصرف و مرحله دوم ذخیره نمودن است.
مرحله سوم : مرحله گشایش ذخیره‌های انرژی و تبدیل قند و چربی بر ضد اسید چربی برای رهاسازی انرژی در جسم می‌باشد، و این مرحله دارای ویژگی خاصی است، و این مرحله به وقوع نمی‌پیوندد تا اینکه فرد برای مدت معلوم از خوردن خوراک خودداری ننماید، پس چنانچه فرد از تناول خوراک دوری ننماید مرحله سوم انجام نمی‌پذیرد.
دانشمندان می‌گویند : مقدار قند در خون از هشتاد تا صد و بیست میلی‌گرم در هر سانتی‌مترمکعب می‌رسد، و این مقدار قند در خون بعد از شش ساعت روزه کاهش می‌یابد، و در این هنگام یکی از شگفتی‌های شگفت‌انگیز جسم بشری تجلی می‌یابد، مرکزی در مغز وجود دارد، که پیام‌های سریعی را به غدد درون‌ریز - که از او طلب یاری و کمک خواسته‌ - می‌رساند، و پیه‌ها هورمونی را تراوش نموده که انرژی موجود در ماهیچه‌ها و کبد را به قند تبدیل‌ کنند، و غده‌ی تیروئید نیز از طریق تراوش هورمون خون قند ذخیره شده در عضلات و کبد تحریک نموده تا رها گشته و به مصرف برسد، چون مقدار قند خون بعد از شش ساعت روزه پایین آمده است، و غده‌های لوزوالمعده نیز از طریق هورمون قند خون را جهت مصرف بر رهاشدن تحریک می‌نمایند، و انسان چون ذخیره‌های قند، عضلات و کبد را به مصرف رساند کار به چربی‌های ذخیره شده نیز روی می‌آورد، و آنها را نیز از بین برده و انرژی آنرا آزاد می‌نماید و تحقیقات علمی بر ازدیاد سوختن چربی‌ها و مصرف چربی‌های متراکم در نقاط رسوب شده بر جسم در طول ساعت‌های روزه تأکید می‌ورزند.
واقعیت شگفت‌آور اینکه : هر کیلوگرم بافت‌های چربی نیازمند سه کیلومتر مویرگ می‌باشند تا خون از میان آنها جاری گردد، و این بر قلب فشاریست، پس چنانچه وزن انسان ده کیلوگرم افزایش یابد، یعنی اینکه بر بدن وی سیصد کیلومتر مویرگِ اضافه وجود دارد، و پزشکان می‌گویند : ساختار و فیزیولوژی آفرینش ابدان مستلزم خودداری از تناول طعام می‌باشد، چرا؟ به سبب راحت گذاشتن مرحله اول و مرحله دوم و فراهم نمودن فرصت برای عمل مرحله سوم. و چون هضم و جذب غذا و ذخیره‌گذاری انرژی برای هر انسانی ضروری است، این فریضه بر همة امت و گروه‌ها فرض شده است، و خداوند می‌فرماید :
یا ایّها الذین، آمنوا کتب علیکم الصیامْ کما کُتِبَ عَلی الذینَ منْ قبلکُم لعلّکم تتَّقون  (بقره : 183)
«ای کسانی که ایمان آورده روز بر شما فرض و واجب گردیده است، همچنانکه بر امت‌های پیش از شما واجب گردیده بود تا اینکه تقوا پیشه سازید».
این تحقیق علمی مطلب دقیقی را دنبال می‌نماید، و آن این است که روزه عبادت و تقرب‌جویی از خداوند، و ازدیاد ارتباط با اوست، و هر کردار بنی‌آدم برای خویش می‌باشد جز روزه که برای خداوند می‌باشد، و او روزه را پاداش دهد، روزه اراده را تقویت نموده تا اینکه انسان ضعف بشری خود را احساس کند، پس این تحقیق عملی نقش اولیه روزه را که عبادت و تقرب باشد مخدوش نمی‌نماید، زیرا دستور و قانون خداوند متنوع است از طرفی عبادت و تقرب و ارتباط و نیازمندیست، علاوه بر آن دارای تندرستی و سلامتی نیز می‌باشد. 

برگرفته از کتاب شگفتی های خداوند در بدن انسان تألیف دکتر محمد راتب نابلسی
گزیده‌ای از سفارشهای بهداشتی پیامبر(ص) در زمینه سحری و افطار

برخی توصیه‌های بهداشت و سلامت را که پیامبر به روزه‌داران توصیه نموده است ذکر می‌نماییم، از انس بن مالک(رض) روایت شده است که پیامبر فرمود : «سحرّوا فإنَّ فی السحور بَرَکَه»(1) «سحری بخورید چون در سحری برکت [نهفته] است».
و در روایتی از نسایی : «اِنَّها برکهٌ أعْطاکُم الله ایاها فَلا تدعوه»(2) «همانا [سحری] برکتی است که خداوند به شما ارزانی داشته است، پس آنرا ترک نکنید».
حدیث‌شناسان این برکت را به دو نوع تفسیر نموده‌اند، که شامل برکت دنیوی، و برکت اخروی است، و کسی جهت خوردن سحری بیدار می‌شود چه بسا نماز صبح را در مسجد ادا می‌نماید، و بعد از نماز صبح آیه‌ای [از قرآن] را می‌شنود و در درون وی اثر به سزایی می‌گذارد، و چه بسا در خلوت خدایی را یاد می‌کند و اشک از چشمانش جاری می‌گردد، و یا قرآن را تلاوت نموده تا بهار قلبش گردد، تمام این خیرها به جهت بیداری وی برای سحری انجام گرفت، پس موارد مذکور شامل برکت اخروی است. و اما برکت دنیایی، هرگاه روزه‌دار خوراک سحری را تناول نماید، و از جمله کسانی باشد که به انجام کار سخت می‌پردازد، می‌تواند با کمترین مشقت و سختی روزه را بگیرد، و این جسم به سوخت نیاز دارد، و سوخت آن خوراک باشد، لذا خوردن غذای سحری سنت است، و تأخیر سحری نیز سنت می‌باشد، اما فردی که تا نیمه شب بیدار می‌ماند، و سحری می‌خورد، سپس می‌خوابد نماز صبح و ثواب تأخیر سحری را از دست داده است، از ابوذر از پیامبر روایت شده است که پیامبر فرمود : «امت من همواره در خیر می‌باشند اگر در افطار عجله نموده و در سحری تأخیر بورزند».(3) 
آنچه که لازم است که به شما تأکید شود، اینکه انسان هر گاه خوراک سحری را تناول نماید و بلافاصله به رختخواب برود، چه بسا دچار سوءهاضمه گردد، و به ناخوشی‌های بهداشتی مربوط به غذا دچار گردد، لذا میان تناول غذای سحری و خواب وقت کافی لازم است، این وقت می‌بایست در قرائت قرآن، و نماز و ذکر سپری گردد.
از انس بن مالک روایت شده است که پیامبر فرمود : هر کس نماز صبح را با جماعت ادا نموده، و سپس تا طلوع آفتاب به ذکر خداوند بنشیند، و دو رکعت نماز بخواند، پاداشی همچون پاداش حج و عُمره برای وی مکتوب می‌گردد، انس گفته است که پیامبر فرمود : کافی است (3 بار).
بدین سبب پزشکان برحذر می‌دارند از اینکه بعد از خوردن غذا به رختخواب برویم. پیامبر(ص) مرا امر می‌نماید که در افطار تعجیل نماییم، به محض اینکه هنگام غروب فرا رسد، روزه‌دار افطار کرده باشد، لذا پیامبر (ص) [در هنگام افطار] چند خرمایی یا هر نوشیدنی شیرین سبک را می‌خورد، و یا جرعه‌ای آب می‌نوشید، سپس نماز مغرب را ادا می‌نمود و بعد از نماز غذایش را می‌خورد، و گرسنگی [با افطار اندک] آرام گرفته و تعادل اعضاء می‌یابد، و قند خرما به خونش رسیده و از شدت گرسنگی او می‌کاهد، و او را طوری قرار داده است که به طور معتدل به خوردن بپردازد و این روش مستحب است، البته برای فردی که قبل از خوردن غذا، خواندن نماز برایش میسّر باشد، اما اگر با این طریق مردم را در حرج می‌انداختی آسان‌ترین روش اینکه با مردم در وقت مناسب غذا بخورید، ولیکن اگر برایت ممکن بود که سه خرما بخورید، و نماز مغرب را به جای آورید و بعد از نماز به خوردن اقدام نمایید نیز سنّت و مندوب می‌باشد.
و پیامبر(ص) نیز برای ما استجاب و ................ نموده است تا اینکه با خواب نیمروزی (قیلوله) بر قیام و کار و با سحری بر روزه کمک و یاری جوییم، و می‌فرمود : خواب نیمروزی را رعایت کنید، بی‌گمان شیاطین قیلوله ندارند.(4) 
هرگاه در رمضان برای انسان امکان خواب فراهم آید، گرچه یک ساعت از زمان خواب نیمروزی باشد - بخوابد زیرا این یک ساعت بر ادای نماز تراویج یاری می‌رساند، روزه به خاطر این نماز است تا اینکه با ادای این نماز فرد نیرومند گردد، و در نماز بهره بگیرد، و قرآن را فهم کند، پس با قیلوله بر قیام کمک گیرید. تا اینکه قلب برای حب خداوند آماده گردد، تا به بهره‌های مذکور نائل شوید.
مطالبی که ذکر شد برخی توصیه‌های بهداشتی (در رابطه با روزه) بود که پیامبر به آن سفارش نموده بود.

------------------------
1) بخاری (1823)، مسلم (1095)، ترمذی (708)، نسایی (2456)، ابن ماجه (1692).
2) نسایی (2472).
3) احمد (21350).
4) الفردوس (4570)، انس المطالب (1/1010)، قرطبی (13/23)، فتح‌الباری (11/70)، اتحاف الساده المتقین (5/143)، مجمع‌الزوائد (8/112)، جامع‌الصغیر (6168). این حدیث حَسَنْ می‌باشد از ا نس روایت شده است.

برگرفته از کتاب شگفتی های خداوند در بدن انسان تألیف دکتر محمد راتب نابلسی
رابطه ایام البیض و روزة آن از لحاظ پزشکی

از ابوذر روایت شده که پیامبر مرا امر فرموده است که : سه روز – سیزدهم و چهاردهم و پانزدهم – [از ایام البیض] روزه بگیریم.(1) 
هدف از نقل این حدیث و ارائه آن تا اینکه میان آن و واقعیت علمی ارتباط برقرار نمایم و تا اینکه دانسته شود که میان حرکت انسان در زندگی و گردش ماه رابطه وجود دارد، محققی پرونده‌هایی را در اداره پلیس در روزهای برابر با ایام البیض بررسی کرده بود، در تحقیق یافته بود که نسبت حوادث [جنایی] به نسبت سایر ایام بسیار بالاتر بود – مخصوصاً میان کسانی که از عصبی بودن مزاج شکوه می‌نمودند – پس روزه ایام البیض – در آنان تأثیر می‌نماید، همچنانکه می‌دانید آنچه که پیامبر(ص) آورده است از علم و اجتهاد و فرهنگ و یا دانش شخص خود نیست. همانا وحی از طرف خداوند می‌باشد، و چه بسا میان گردش ماه و اضطراب انسان رابطه‌ای باشد، روزه اضطراب درون و قلق آنرا آرام می‌نماید.
* * *
----------------------------
1) نسایی (2739).

برگرفته از کتاب شگفتی های خداوند در بدن انسان تألیف دکتر محمد راتب نابلسی
روزه میان فرمان تعبدی خداوند و فوائد بهداشتی و تندرستی آن

دانشمندان روزه را عامل پیشگیری و درمان بسیاری از بیماری‌ها می‌دانند. برخی بیماری‌های دشوار و لاعلاج، انواع بیماری‌های قند، کشیدگی زیاد عصب رگ‌ها، ضعف کلیوی، تنظیم نمک، سینه تنگی، التهابات گوارشی مزمن، سنگ‌ریزه‌های صفرا و برخی امراض پوستی به وسیله روزه درمان می‌شوند.
روزه درمان برخی بیماری‌ها می‌باشد، و چنانچه، همانگونه که پیامبر اسلام(ص) ترسیم نموده است عملی گردد عامل پیشگیری از بیماری‌های فراوانی است. پس همچنانکه پزشکان می‌گویند : روزه عامل سلامت درونی، است، و افزایش توان نفس و عادت دادن بر رهایی از قید و بند و هر نوع خوی و عادتی می‌باشد، و بهترین عادت اینکه انسان به هیچ عادتی، عادت ننماید.(1) فردی که به سیگار عادت کرده است، چگونه توانسته است در ماه رمضان آن را از خود دور کند، پس می‌تواند برای همیشه نیز از آن بدور باشد و بزرگترین شاهد و نمونه هم ماه روزه می‌باشد.
انسان اراده و اخلاص خویش را با روزه تقویت و رشد می‌نماید، و روزه عبادت اخلاص می‌باشد و مشاعر انسان را نمو می‌دهد، و چه بسا خوراک و نوشیدنی فراهم است، و انسان روزه‌دار چیزی از آن تناول نمی‌نماید.
از جمله فوائد مادی روزه اینکه معده، دستگاه گوارش، دستگاه گردش خون، کلیه‌ها و قلب در رمضان استراحت می‌نمایند، این دستگاه‌های مهم هرگاه از کار بیفتند زندگی انسان به جهنّم تبدیل می‌گردد، و چنانچه کلیه‌ها ناگهانی متوقف گردند، زندگی قابل تحمل نیست، و هرگاه قلب به ضعف و سستی مبتلا گردد، و رگ‌ها تنگ و سفت شوند و یا قلب گرفته شود در این صورت کار مشکل می‌گردد، و روزه از بیماری‌های [زیادی] که قلب و رگ‌ها به آن مبتلا می‌شوند، و بیماری‌های معده، روده، کبد، دستگاه ادرار، و این دستگاه‌های مهم از قبیل دستگاه گردش (خون) و گوارش و دفع زواید، و ... پیشگیری می‌نماید، و ما نمی‌گوییم که روزه فقط درمان است، و بلکه علاوه بر آن عامل پیشگیری است.
مقاله‌ای درباره بیماری‌های قلب می‌گوید : کار قلب و سلامت آن و انتظام‌بخشی و انعطاف‌ رگ‌ها بستگی به حجم و نوع غذای موجود در معده دارد، لذا پیامبر(ص) و نیز خداوند ما را به رعایت اعتدال در خوراک و نوشیدنی دستور داده‌اند. همچنانکه خداوند می‌فرماید :
و کلوا و اشربوا وَ لا تُسْرِفوا إنَّهُ لا یُحبُّ الْمُسْرِفین  (اعراف : 31)
«بخورید و بیاشامید و زیاده‌روی نکنید، بیگمان خداوند اسراف‌کنندگان را دوست ندارد».
پس هرکه در خوردن و آشامیدن زیاده‌روی کرده باشد، ماه رمضان نزد وی آمده تا آن خطاها، کجی‌ها و تعفنات در دستگاه گوارش و وزن زاید بر حد معمول را اصلاح نماید، و اشتباهاتی که انسان در طول سال مرتکب می‌گردد، روزه با وضع حد و مرز آن