---------------------------------------------------
[1] -‌فقهای  حنفیه  می گویند:  مرتد  شدن  زوج  طلاق  بائن  بحساب  می‌آید  و  از  عدد  طلاق  ثلاثه‌كم  می‌شود  یعنی  یك  طلاق  بائن  است‌.  مولف 
[2] -‌خلاصه  مذهب  آنان  چنین  است‌:‌كه  نور  و  ظلمت  قدیم  هستند  و  با  هم  امتزاج  یافته  و  همه  جهان  از  آن  دو  تا  سرچشمه‌گرفته‌اند:  همه  اهل  شر  از  ظلمت  و  همه  اهل  خیر  از  نورند  و  بایستی  تلاش  شودكه  نور  از  چنگ  ظلمت  رهانیده گردد  پس  لازم  است‌كه  هر  نفسی‌كشته  شود.گویا  بهرام  جدكسری  تلاش‌كرد  كه  مانی  را  پیش  خود  بیاورد  و  وانمود كرد كه  دین  او  را  پذیرفته  است  سپس  او  را  و  یارانش  را كشت  و  گروهی  باقی  ماندند  و  از  مزدك  پیروی‌كردند،  وقتی‌كه  اسلام  آمد  زندیق  بر  این  پیروان  مزدك  اطلاق  می‌شد،  جماعتی  از  اینها  از  ترس‌كشتن  بظاهر  اسلام  آوردند.  بنا  برای  جماعتی  از  علمای  شافعیه زندقه  عبارت  است  از كسی ‌كه  بظاهر  ادعای  مسلمان  شدن  می‌كند  و  در  نهان‌كافر  است‌.  مولف.  بنظر  می‌رسدكه  زندیق  یا  زندیك  منسوب  به  زند  و  پازند  است‌.  مترجم 
[3] - همانگونه‌كه  برخی  قادیانیه  درباره  غلام  احمد  پیغمبر  دروغین  چنین  اعتقادی  دارند.  مولف‌.  و  شیعه  نیز برای  امامان  خود  همین  عقیده  را  دارند.  دعا  و  نیایش  در  فاصله  بین  اذان  و  اقامه  به  قبول  و  پذیرش  نزدیک  است‌،  لذا  مستحب  است  که  در  آنوقت  انسان  فراوان  دعا  و  نیایش  کند.  از  انس  روایت  شـده  است‌ که‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" (لا يرد الدعاء بين الاذان والاقامة )  [دعای  بین  اذان  و  اقامه  رد  نمی‌شود  =  قبول  است‌]"‌.  ابوداود  و  نسائی  و  ترمذی  آن  را  روایت‌ کرده‌اند،  و  ترمذی  آن  را  “حسن‌‌“  و  ‌“‌صحیح‌“  دانسته  است‌.  و  بدان  افزوده‌ که‌: ‌گفتند:  چه  بگوییم  ای  پیامبر  خدا صلی الله علیه و سلم ؟‌،  فرمود:" (سلوا الله العفو و العافية في الدنيا والاخرة)  [از  خدا  آمرزش  و  سلامتی  دنیا  و  آخرت  را  بخواهید]‌".  از  عبدالله  بن  عمرو،  روایت  شده  است‌ که  مردی ‌گفت‌:  ای  رسول  خدا،  موذنان  بر  ما  برتری  دارند،  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" (قل كما يقولون فإذا انتهيت فسل تعطه) [‌تو  هم  کلمات  آنان  را  تکرار کن‌،  هر  وقت  به  پایان  رسیدی‌،  هرچه  خواهی  از  خدا  بخواه  به  تو  داده  می‌شود]"‌.  احمد  و  ابوداود  آن  را روایت  کرده‌اند  .  

از سهل  بن  سعید  روایت  شده  است ‌که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  فرمود:" (اثنتان لا تردان - أو قال ما تردان - الدعاء عند النداء، وعند البأس، حين يلحم بعضهم بعضا) [‌دو  چیز  رد  نمی‌شود  (‌قبول  می‌گردد)‌:  دعای  بهنگام  شنیدن  اذان  و  دعای  بهنگام  جنگ  که  نبرد  در می‌گیرد]"‌.  ابوداود  آن  را  با  “‌اسناد  صحیح‌“  روایت ‌کرده  است‌.

از  ام  سلمه  روایت  شده  است  که ‌گفت‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  به  من  یاد  داد که  بوقت  اذان  مغرب  بگـویم‌:" (اللهم إن هذا إقبال ليلك، و إدبار نهارك،وأصوات دعاتك فاغفر لي).[خداوندا  این  شب  تو  است ‌که  می‌آید  و  روز  تو  است‌ که  می‌رود  و  صدای  داعیان  تو  است‌ که  می‌شنوم‌،  خدایا  مرا  ببخش]".‌آيا  ساحر كشته  مي‌شود؟ 

باتفاق  نظر  علما  سحر اثر ‌بخش  است  و  باتفاق  علما  هركس  سحر را  حلال  بداند  كافر  مي‌شود. ليكن  علما  اختلاف  دارند  در  اينكه  آيا  سحر كه  اثر  دارد،  آيا  اين  اثر  حقيقت  است  يا  تخيل  و آيا سحر خود كفر است  يا كفر نيست‌؟

بنابراين  درباره  خود  ساحر  نيز  اختلاف  كرده‌اند:
ابوحنيفه  و  مالك  و  احمدگفته‌اند: ساحري‌كه  سحر  را  تعليم  مي‌دهد  و  سحر  مي‌كند،  چون‌كافر  است  بايد  بدون  طلب  توبه  از  وي‌،  او  را كشت‌.

علماي  شافعيه  و  ظاهريه  مي‌گويند: اگر  فعل  ساحر  يا كلامي‌ كه  بدان  سحر مي‌كند،‌كفر  باشد  ساحربوسيله  آن  مرتد  بحساب  مي‌آيد  و احكام  مرتد  بروي  جاري  است  مگر  اينكه  توبه‌كند. و  اگر  فعل  او  و كلام  او كفر نباشد،‌كشته  نمي‌شود  چون  او  كافر  نشده  است  بلكه  مرتكب  عصيان  و گناه  شده  است‌.

چنان  پيدا  است‌كه  سحر  از  جمله‌گناهان‌كبيره  است  و  ساحر  بسبب  سحرش  كشته  نمي‌شود،  مگر  اينكه  معتقد  به  حلال  بودن  آن  باشدكه  در آن  صورت  مرتد است‌،  پس  ساحربوسيله  خود  سحرمستحق  قتل  نيست‌،  بلكه  بسبب  حلال  دانستن چيزي‌كه  خداوند  آن  را  حرام  مي‌داند،  مستحق  قتل  است‌.

ابوهريره  روايت  كرده  است  كه  پيامبر صلي الله عليه و سلم    گفت‌: " اجتنبوا السبع الموبقات "، فقيل: يارسول الله وما هن؟ قال: " الشرك بالله، والسحر، وقتل النفس التي حرم الله قتلها إلا بالحق، وأكل ما اليتيم، وأكل الربا، والتولي يوم الزحف، وقذف المحصنات المؤمنات   [‌از هفت ‌گناه  كبيره‌اي ‌كه  هلاك‌كننده  هستند  بپرهيزيد،  سوال  شد كه  اي  پيامبر  خدا  چه  چيزهستند  آنها؟  فرمود: شريك  قرار  دادن  براي  خدا،  و  سحر،  و كشتن ‌كسيكه  خداوند كشتن  او  را  حرام‌كرده  است‌،  مگر  بحق  و  بدستور  اسلام‌،  و  خوردن  مال  يتيمان‌،  و  خوردن  ربا،  و  فرار  در  جهاد  و  متهم  ساختن  زنان  پاكدامن  مومن  به  زنا]‌،  ابن  حزم  دلايل ‌كفر  ساحر  و  وجوب  قتل  او  را  بررسي ‌كرده  و  مورد  مناقشه  قرار  داده  است  و گفته:به  صحت  پيوسته  است‌كه  سحر  خودكفر  نيست‌،  چنانچه  سحر كفر نباشد  قتل  ساحر  حلال  نيست‌،  چون  پيامبر صلي الله عليه و سلم   گفته  است‌:" لا يحل دم امرئ مسلم إلا بإحدى ثلاث: كفر بعد إيمان، وزنا بعد إحصان، ونفس بنفس    [ريختن  خون  مسلمان  حلال  نيست  مگر  در سه  مورد:‌كافر  شدن  بعد  از مسلمان  شدن  -‌مرتد  -‌و مرتكب  شدن  زنا بعد  از  ازدواج  و  ارتكاب  قتل‌كسي  بناحق‌]‌". ساحركافر  نيست  همانگونه  كه  بيان  داشته‌ايم‌. و  معلوم  است‌كه  مرتكب  قتل  و  زنا  هم  نشده  است  و  درباره  قتل  او  نص  صحيحي  هم  نيامده  است  تا  به  اين  سه  دسته  ملحق  شود  مانند  محارب  با  خداكه  درباره  او  نص  صريح  آمده  است‌،  پس  او  به  اين  سه  دسته  ملحق  مي‌شود.

سپس  ادامه  مي‌دهد  و  مي‌گويد: پس  بيقين  و  بدون  شك  ثابت  شدكه  ريختن خون  ساحر  حرام  است‌. شيعه  معتقد  است‌كه  ساحر  مرتد  و  حكم  او  حكم  مرتد  است.كا‌هن  و  عراف‌[1]
امام  ابوحنيفه  مي‌گويد:‌كاهن  و  عراف  مستحق  قتل  هستند  چون  حضرت  عمر  گفت‌: هركاهن  و  ساحري  را  بكشيد. و  در  روايتي  از  او  آمده  است‌كه  اگر  توبه‌كنند كشته  نمي‌شوند. متقدمين  حنفيه  مي‌گويند:‌كاهن  يا  عراف  اگر  معتقد  باشد  كه  شياطين  مي‌توانند  هرچه  را  او  بخواهد،  انجام  مي‌دهند،‌كافر  مي‌شود  و  اگر  معتقد باشدكه‌كهانت  و  عرافت‌،  تخيل  است  نه  حقيقت‌،‌كافر  نمي‌شود. 
--------------------------------------------------------------------------------
[1] -‌كاهن‌:‌كسی‌كه  از  جن  دوستانی  دارد  و  برای  او  خبر  می‌آورند  و  عراف‌كسی  است‌كه  با  حدس  و  ظن  سخن  می‏‎گوید  و  مدعی  علم  غیب  است‌.  مولف<?xml version="1.0"