  قرار  گیرد که  از آن  دور است‌،  و  به  وی  زیان  می‌رساند[3] ‌.  در همه‌ي این  احوال‌،  تیمم  جایز  است  زیرا  وجود  آب  در  این  شرایط  بمنزله‌ي فقدان  آن  است‌.

هـ‌-‌وقتیکه  برای  نوشیدن  خود  یا کارهای  دیگر  از قبیل  خمیر گرفتن  و پخت و پز  و شستشوی نجاستهای غیر معفوعنه  و  نوشیدن  حیوانات‌، حتی سگ‌ گزنده‌، به  آب موجود،  فعلا  یا  در آینده‌،  نیاز  داشته  باشد،  تیمم  می‌کند  و  آب  را  نگه  می‌دارد.  امام  احمد رضی الله عنه  گفته  است‌:  “‌‌گروهی  از  اصحاب  پیامبر صلی الله علیه و سلم تیمم ‌کرده  و  آب  موجود  را  برای  نوشیدن  نگه  داشتند”‌‌.  و  از  علی ‌رضی الله عنه  روایت  شده  است‌:  “‌‌کسی  که  در  سفر  جنب‌ گردد  و  اندکی  آب  همراه  داشته  و  نگران  باشد، ‌که  مبادا  تشنه ‌گردد،  باید  تیمم  کند  نه  غسل‌،  و آب  را  برای  رفع  تشنگی  نگه  دارد”‌‌.  دارقطنی  آنرا  روایت ‌کرده  است‌.  ابن تیمیه ‌گفته  است‌:  “‌‌کسی‌ که  در  حال  فقدان  آب‌،  وضو  داشته  ولیکن  تحت  فشار پیشاب  باشد،  بهتر است  با  تیمم  نمازش  را  بخواند  نه  با  آن  وضو تحت  سنگینی  پیشاب  و  فشار  آن‌!‌“‌.  

ل  -‌وقتی ‌که  انسان  به  آب  دسترسی  داشته  باشد،  لیکن  نگران  آن  باشد،‌ که  اگر  با  آن  آب  وضو  بگیرد،  یا  غسل‌ کند،  وقت  نماز  بگذرد،  در آن  صورت  تیمم  می‌کند  و  نماز  می‌گزارد  و  اعاده  آن  نماز  لازم  نیست‌.

٦-‌خا‌کی‌که  بدان  تیمم  می‌شود:
با  خاک  پاک  و هر چه ‌که  از جنس  زمین  باشد  از قبیل  شن  و  ماسه  و  سنگ  وگچ[4]‌   می‌توان  تیمم  نمود،  زیرا  خدا  فرموده  است‌٠"  (فتيمموا صعيدا طيبا"  و  علمای  لغت  و  زبان  عربی  بر آن  اجماع  دارند که  صعيد  بر  روی  زمين‌،  اطلاق  مي‌شود  خواه  خاک  باشد  یا  غیر  آن‌.

٧-‌چگونگی  تیمم ‌کردن‌:
نخست  باید  تیمم‌ کننده  بهمانگونه‌ که  در مبحث  وضو گذشت  “‌‌نیت‌“ ‌‌کند،  سپس  “‌‌بسم‌الله‌“ ‌‌گفته  و  هر دو  دست  خود  را  به  خاک  پاک  بمالد  و  بعد  از آن‌،  آنها  را  بر صورت  و  دستها  تا  مچ  دست  بمالد.  در  این  باره  صحیحتر  و  صریحتر  از  حدیث  عمّار رضي الله عنه  روایت  نشده  است‌ که ‌گفته  است‌:  “‌‌جنب  شدم  و آبی  نیافتم‌،  لذا  خود  را  در خاک  غلطاندم  و  نماز گزاردم‌،  سپس  آنرا  برای  پیامبر صلي الله عليه و سلم ،  بازگو کردم‌،  فرمود:" (إنما كان يكفيك هكذا) [اینگونه  تیمم‌ کنید که  برای  تو کفایت  می‌کند]‌‌"،‌که  پیامبر صلي الله عليه و سلم ،  هر دو  کف  دست  خود  را  برزمین  زد  و بر آنها  دمید،  سپس  با  آنها،  صورت  و  هر دو دست  را  مسح  کرد.  شیخین  آنرا  روایت ‌کرده‌اند.  در  روایت  دیگری  آمده ‌که‌:" (إنما كان يكفيك أن تضرب بكفيك في التراب، ثم تنفخ فيهما، ثم تمسح بهما وجهك وكفيك[5] إلى الرسغين) [‌تنها کافی  است‌ که‌ کف  هر  دو  دست  خود  را  به  خاک  بمالید،  سپس  در آنها  بدمید  و  بعد  از آن‌،  چهره  و هر دو دست  تا  مچ  را،  بدانها،  مسح  بکنید]"‌‌.  دارقطنی  آنرا  روایت  کرده  است‌.  در این  حدیث  تنها  به  یک  بار دست  بر خاک  زدن  اکتفاء  شده  است  و  در  مسح  دستها  بر  مسح‌ کف‌[6] هر دو  دست  اقتصار گردیده  است  و  بموجب  آن  سنت  است‌،‌ کسی‌ که  با  خاک  تیمم  می‌کند،  دستها  را  فشانده  و در آنها  بدمد  و  چهره  خود  را  گرد آلود  ننماید.

٨-‌آنچه‌ که   مبا‌ح ا‌ست  با  تیمم  انجام  داد:
وقتی‌ که  شرعا  به  آب  دسترسی  نباشد،  تیمم  بدل  از آب  و  بجای  وضو  و  غسل  می‌باشد.  پس  هر آنچه‌،  بدانها  مباح  باشد  با  تیمم  نیز  مباح  است‌،  از  قبیل  نماز خواندن  و  دست  زدن  به  مصحف  شریف  و  غیر از آن‌،  دخول  وقت  نمار برای  صحت تیمم  شرط  نیست‌. کسی‌ که  تيمم  می‌کند  می‌تواند  با  یک  تیمم  هر  اندازه ‌که  دلش  بخواهد،  نمازهای  فرض  و  سنت  بجای  آورد  و  حکم  آن  بمانند  حکم  وضو  است  و  برابر  با  آن  است‌.  از  ابوذر رضي الله عنه   روایت  شده  که  پیامبر صلي الله عليه و سلم  فرموده  است‌:" (إن الصعيد طهور المسلم، وإن لم يجد الماء عشر سنين فإذا وجد الماء فليمسه بشرته فإن ذلك خير) [بیگمان  خاک  پاک  برای  مسلمان  پاک ‌کننده  است‌،  حتی  اگر  ده  سال  آب  را  نیافت‌.  

پس  هرگاه  به  آب  دسترسی  پیدا کرد،  خود  را  با  آن  بشوید،  زیرا  آب  بهتر  است‌]"‌‌.  ا‌حمد  و  ترمذی  آنرا  روایت ‌کرده‌اند  و  ترمذی  آن  را  تصحیح‌ کرده  است‌.

٩-‌نواقض  تیمم  و  چیزهايي  ‌که ‌آنرا  با‌طل  مي‌کند:  

هرآنچه  وضو  را  باطل  می‌کند،  تيمم  را  نیز باطل  می‌نماید.  زیرا  تیمم  بدل  از  وضو  ا‌ست‌.  علاوه  بر  آنها،  دسترسی  به  آب  برای  کسی  که  به  آب  دسترسی  نداشته‌،  و  قدرت  و  توانائی  استعمال  و  به‌کار  بردن  آب‌،  برای ‌کسی ‌که  از  استعمال  آب  ناتوان  و  معذور  بوده  است‌،  نیز  تیمم  را  باطل  می‌کند.  لیکن  هرگاه  با  تیمم  نماز  را،  خواند  سپس  آب  را  یافت‌،  یا  بعد  از  فراغت  از نماز،  قادر به  استعمال  آب  شد،  اعاده‌ي نماز  بر  وی  واجب  نیست‌،  اگرچه  هنوز  وقت  نماز  باقی  باشد.  زیرا  از  ابوسعید  خدری‌ رضي الله عنه روایت  شده  است‌ که ‌گفته  است‌:  “‌‌دو  نفر  به  سفر رفته  بودند.  وقت  نماز  فرا  رسید  و  

آنان  آبی  همراه  نداشتند،  با  خاک  پاک  تیمم‌ کردند  و نماز  را گزاردند،  سپس  در  همان  حال  آب  پدا  شد،  یکی  از  آنها  وضو  و  نماز  را  اعاده  کرد  و  دیگري  اینکار  را  نکرد، سپس  به  حضور پیامبر صلي الله عليه و سلم  آمدند  و آنرا  بازگو کردند:  پیامبر خطاب  به  آن ‌کس‌ که  وضو  و  نماز  را  اعاده  نکرده  بود،  فرمود:" (أصبت السنة وأجزأتك صلاتك) [‌سنت  را دریافته‌ای  (‌به  سنت  عمل‌کرده‌ای‌)  و نمازت  برایت‌ کفایت  می‌کند]‌‌.  و  خطاب  بدان  کس‌ که  وضو گرفته  و  نماز  را  اعاده ‌کرده  بود،  فرمود:" (لك الاجر مرتين) ]مزد  و  پاداش تو  دو  برابر  است‌]‌‌".  ابوداود  و  نسائی  آنرا  روایت‌ کرده‌اند.  اما  اگر  بعد  از  شروع  نماز  و قبل  از  فراغت  آن‌،  آب  پیدا  شد  و  می‌توانست  آن  را  استعمال  کند،  تیممش  باطل  می‌گردد  و  بر وی  واجب  است‌ که  با  آب  طهارت  نماید  (‌وضو  بگیرد  یا  غسل‌ کند)  بعلت  همان  حدیثی‌ که  از ابوذر  روایت  شد.  هرگاه  شخص  جنبی  یا  زنی‌ که  قاعدگی  دارد  بنا  به  همان  عواملی‌ که  مباح ‌کننده‌ي تیمم  هستند،  تیمم ‌کرد  و  نمازگزارد.  بعدا  اعاده  نماز  بر  وی  واجب  نیست  بلکه  هرگاه  بر  استعمال  آب  قادر  شد،  تنها  غسل  بر  وی  واجب  است  (‌در  صورتيکه  در  حال  جنابت  تیمم ‌کرده  باشد)‌.  زیرا عمران رضي ا‌لله  عنه گفته  است‌:  “‌‌پیامبر صلي الله عليه و سلم،  به  امامت  مردم  ایستاد  و  نماز  خواند،  هنگامي  که  نمازش  بپایان  رسید،  دید که  مردی  از  مردم ‌کناره ‌گرفته  و  با  آنها  نماز  نمی‌خواند،  فرمود:" (ما منعك يا فلان أن تصلي مع القوم؟) [‌چه  چیز  ترا  از  آن  باز داشت‌ که  با  مردم  نماز  بخوانی‌؟‌]"‌‌گفت‌:  جنب  شده‌ام  و  به  آب  دسترسی  ند