عد للكافرين عذابا  مهینا  [‌هرگاه  خواستی  برای  سپاهیانت  و  یارانت  نماز  خوف  بخوانی‌،  آنان  را  به  دو  دسته  و گروه  تقسیم ‌کن‌،‌که  گروهی  با  تو  نماز  بخواند  و گروهی  دیگر مراقب  و  مواظب  دشمن  باشد.  و آنان‌که  با  تو  نماز  می‌خوانند،  در  هنگام  نماز  اسلحه  را  با  خود  حمل ‌کرده  تا  هر لحظه  آمادگی  رو یارویی  با  دشمن  را  داشته  باشند.  هر گاه  آن‌ گروه ‌که  با  تو  نماز می‌خوانند  با  تو  به سجده  رفتند،  آن ‌گروه  دیگر که  در  پشت  سر  شما  هستند  نگهبانی  بدهند  تا  اینکه  گروه  اول  نیمه  نمازشان  را  با  تو بپایان  می‌رسانند  و نیمه  دیگر را  خـودشان  می خوانند  و  سلام  می‌دهند  و  آنوقت  آنان  به  نگهـبانی  می‌پردازند،  درحـالیکه  تو  هنوز  رکعت  سوم  هستی‌،  سپس  آن ‌گروه  دیگر به  تو اقتدا  می‌کنند  و بقیه  نماز خود  را  با  تو  می خوانند و  پس  از  اینکه  تو  سلام  دادی  آنان  نماز“ ‌خود  را  تکمیل  می کنند.  بنابر این هر  دو  دسته  از  پاداش  و  فضیلت  نماز  جماعت  بهره  برده‌اند. کافران  دوست  دارند که شما  از اسلحه  و کالاهای  خودتان‌،  غفلت‌ کنید  و  یکباره  به  شما  حمله‌ کنند.  بر  شما  گناهی  و  حرجی  نیست‌، ‌که  اگر از باران‌،  در رنج  بودید  یا  بیمار  بودید،  اسلحه‌تان  را  به  زمین  بگذارید،  و  احتیاط  لازم  را  بکار  ببرید  و  آمادگی‌ کامل  داشته  باشید،  بی‌گمان  خداوند  برای ‌کافران  عذاب  خوار کننده  و  رسوا  کننده‌ای‌،  مهیا کرده  است‌]"‌. (‌سوره نساء‌/  آیه  102)‌.  

امام  احمد گفته  است‌:  درباره  نماز خوف  شش  یا  هفت  حدیث  نقل  شده  است‌ که  انسان  به  هر یک  از  آنها  عمل ‌کند  جایز  است‌.  ابن  القیـم ‌گفته  است‌:  از  این  احادیث  شش  صفت  یا  صورت  برای  نماز خوف  استنباط  می‌گردد که  بعضی  آنها  را  به  بیشتر از  شش  افزایش  داده‌اند.  بهرحال  بر  حسب  اختلاف  راویان  آن  صفات  را  به  هفده ‌تا  نیز  رسانده‌اند.  ولی  ممکن  است ‌که  افعال  پیامبر صلی الله علیه و سلم‌،  با  هم  تداخل  داشته  باشد  و  این  کثرت  از  اختلاف  راویان  ناشی  شده  است‌.  بقول  حافظ  ابن  الحجر  صورتها  و  وجوه زیر مورد  اعتماد  است‌:

1-دشمن  در  غیر  جهت  قبله  قرار گرفته  و  امام  بخواهد  نماز دو  رکعتی  بگزارد،  در  اینصورت  امام  با  یک‌ گروه‌،  یک  رکعت  می‌خواند،  سپس  امام  انتظار  می‌کشد،  تا  خودشان  رکعت  دوم  را  بخوانند  و  سلام  بدهند  و  بروند  روبروی  دشمنان  قرار گیرند.  آنگاه ‌گروه  دوم  می‌آیند  و  با  امام  رکعت  دوم  را  می‌خوانند،  امام  انتظار  می‌کشد  تا  آنان  خودشان  رکعت  دیگر  نماز  را  تنها  به  پایان  برسانند،  آنوقت  امام  سلام  می‌دهد  و آنان به  تبعیت  از وی  سلام  می‌دهند.  صالح  بن  خوات  از سهل  بن  ابی ‌خیثمه  روایت ‌کرده است ‌که ‌گروهی  با  پیامبر صلی الله علیه و سلم  صف ‌کشیدند  و گروهی  در  برابر  دشمن  مواظب  و  مراقب  بودند، ‌که  پیامبر صلی  الله علیه و سلم  با  آن ‌گروه  یک  رکعت  خواند  و خود  ایستاد  و آن ‌گروه  یک رکعت  را  بدون  امام  بپایان  رساندند  و  در  برابر  دشمن  به  نگهبانی  پرداختند  و گروه  دوم  آمدند  و  پیامبر صلی الله علیه و سلم  رکعت  دوم  را  با  آنان  خواند  و  بحالت  نشسته  انتظار کشید،  تا  گروه  دوم  خود  تنها  رکعت  دوم  خود  را  بخوانند،  آنوقت  پیامبر صلی الله علیه و سلم  سلام  داد  و آنان  نیز  به  تبعیت  از  وی  سلام  دادند. گروه  محدثین  بجز  ابن  ماجه  آن  را  روایت‌ کرده‌اند.  

2-‌دشمن  در  غیر  جهت  قبله  واقع  شده‌،  که  امام  با  دسته‌ای  از  سپاهیان‌،  یک  رکعت  را  می‌خواند،  در  حالیکه  دسته  دیگر  روبروی  دشمن  ایستاده‌اند،  سپس  آن دسته ‌که  یک  رکعت  نماز  را  با  امام  خوانده  است  در  برابر دشمن  قرار می‌گیرد  و گروه  دوم  می‌آید  و  با  امام  یک  رکعت  می‌خواند،  سپس  هر گروه‌،  برای  خود  تنها  و  بدون  امام  یک  رکعت  را  می‌خوانند.

از ابن  عمر روایت  است‌ که ‌گفته‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  با  یک ‌گروه  یک  رکعت  خوانده  و گروه  دیگر روبروی  دشمن  قرار  داشت‌.  سپس  آن ‌گروه  بجای‌ گروه  دوم  در برابر دشمن  قرار  گرفت  و گروه  دوم  آمدند  و  با  پیامبر صلی الله علیه و سلم  یک  رکعت  نماز خواندند  و  پیامبر صلی الله علیه و سلم سلام  داد،  و  هر گروه  برای  خود  یک  رکعت  جداگانه  خواند.  احمد  و  شیخین  آن  را  روایت کرده‌اند.   

از  این  حدیث  چنین  برمی‌آید که‌ گروه  دوم  بعد  از  سلام  دادن  امام‌،  رکعت  دوم  خود  را  می‌خوانند  و دو رکعتشان  متصل  بهم  است‌.  ولی‌ گروه  اول  رکعت  دوم  خود  را  وقتی  می‌خوانند که ‌گروه  دوم  نماز  خود  را  بپایان  برده  و  به  مقابله  دشمن  برگشته  باشند.  ابن  مسعود  افزوده ‌که‌:  سپس  پیامبر صلی الله علیه و سلم  سلام  داد  و گروه  دوم  برخاستند  و  خودشان  یک  رکعت  نماز  خواندند  و  سلام  دادند.

3-‌اینکه  امام  با  هرگروه  دو  رکعت  نماز  بخـواند، ‌که  دو  رکعت  اولی  برای  امام  فرض  و  دو  رکعت  دیگر  سنت  محسوب  می‌شود.  و  اقتدای  کسی ‌که  نماز  فرض می‌خواند  به  امامی  که  نماز  سنت  می‌خواند  جایز  است‌.  از  جابر  روایت  شده  که‌:  

پیامبر صلی الله علیه و سلم  با گروهی  از  یارانش  دو  رکعت خواند  و  با گروه  دیگر  نیز  دو  رکعت  خواند،سپس  سلام  داد.  به  روایت  شافعی  و  نسائی‌.  و  در روایتی  از احمد  و  ابوداود  و  نسائی  آمده ‌که‌:  پیامبر صلی الله علیه و سلم  برایمان  نماز  خوف  خواند که  با  بعضی  از  یاران‌،  دو  رکعت  خواند  و  سلام  داد،  سپس  این  دسته  کنار کشیدند  و  دسته  دوم  آمدند  و  در  جای  آنان  قرار  گرفتند  و  پیامبر صلی الله علیه و سلم  با  آنان  نیز  دو  رکعت‌ گزارد،  سپس  سلام  داد که  پیامبر صلی الله علیه و سلم  چهار  رکعت  و  هر گروه  دو  رکعت  خواندند  و  در  روایت  احمد  و  شیخین  از  او آمده  است  که‌:  ما  در‌“‌ذات  الرقاع‌“  در  خدمت  پیامبر صلی الله علیه و سلم  بودیـم ‌که  وقت  نماز فرا  رسید،  پیامبر صلی الله علیه و سلم با گروهی  دو  رکعت  خواند،  سپس  آنان ‌کنار کشیدند  و  با گروه  دوم  نیز  دو  رکعت  خواند.  بنابر این  پیامبر صلی الله علیه و سلم  چهار  رکعت  خواند  و  یاران  وی  دو رکعت  خواندند.

4-‌دشمن  در  جهت  قبله  قرار دارد که  امام  با  هر دو گروه  مشترکاً  نماز  می‌گزارد؛  در  این  حال  همگی  مواظب  و  مراقب  دشمن  هستند  و  در  همه  ارکان  نماز از امام  پیروی  می‌کنند  تا  اینکه  وقت  سجده  فرا  می‌رسد،‌که ‌گروهی  با  امام  به  سجده  می‌روند  و  گروه  دیگر  انتظار می‌کشند،  تا گروه  اول  از سجده  فارغ  می‌گردند،  آنوقت ‌گروه  دوم  به  سجده  می‌روند.  وقتی‌ که  رکعت  اول  تمام  شد،‌ گروهی‌ که  در  صف  اول  قرار  داشتند  بجای ‌گروه  صف  بعدی‌، می‌روند  و  صف  بعدی  بجای  صف  اول  می‌آیند  و گروهها جایشان  را  عوض  می‌کنند.  

از  جابر  روایت  است‌ که: “‌من  شاهد  و  حاضر  نماز  خوف  با  پیامبر صل