<?xml version="1.0" encoding="UTF-8"?>
<html><body><a class="folder" href="w:html:2.xml">اخلاق اسلامي</a></body></html>احسان چيست؟ 
احسان همان است که در نهان و آشکار، و در گفتار و کردار خويش خداوند را ببيني. عمل نيکي است که به بهترين وجه و به خاطر رضاي خداوند صورت بگيرد. 

انواع احسان:
از هر فرد مسلمان انتظار مي رود که در همه ي کارهايش به "احسان" پايبند بوده و آن را به جاي آورد. در اين مورد پيامبر  صلى الله عليه وسلم مي فرمايد: (إن الله كتب الإحسان على كل شيء، فإذا قتلتم فأحسنوا القِتْلَة، وإذا ذبحتم فأحسنوا الذبح، ولْيحد أحدكم شَفْرته، فلْيُرِح ذبيحته) [مسلم] 
يعني: "هر آئينه خداوند احسان و نيکي را بر هر چيز واجب نموده است، پس چون کشتيد، نيکو بکشيد و چون حيواني را ذبح نموديد، نيکو ذبح کنيد، بايد که يکي از شما تيغ خود را تيز کند و ذبيحه ي خود را راحت نمايد."

انواع احسان:
احسان در رابطه با خداوند. در اين حالت، انسان وجود خدا را در همه ي لحضات و در همه حال  احساس مي کند، خصوصا در هنگام عبادت، خداوند -عز وجل- را حاضر مي داند به طوري که انگار او را مي بيند و به او نگاه مي کند. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي فرمايد: (الإحسان أن تعبد الله كأنك تراه، فإن لم تكن تراه فإنه يراك) [متفق عليه]يعني: " احسان يعني: اينکه خدا را چنان بپرستي که گويي او را مي بيني. اگر تو او را نمي بيني او ترا مي بيند." 

نيکي با والدين: 
فرد مسلمان بايد همواره در حق والدين خويش نيکي کند، به آنها غذا داده، حقشان را ادا کند، و آنها را نرنجاند. خداوند مي فرمايد: {وقضى ربك ألا تعبدوا إلا إياه وبالوالدين إحسانًا} [اسراء: 23] يعني: " و پروردگار تو مقرر كرد كه جز او را مپرستيد و به پدر و مادر [خود] احسان كنيد..."
نيکي با خويشاوندان:
فرد مسلمان با نزديکان خود رئوف و مهربان است، بخصوص با خانواده ي خود، برادران و نزديکان و والدينش، به ديدار آنها رفته و صله ي رحم را بجاي مي آورد. خداوند متعال مي فرمايد: {واتقوا الله الذي تساءلون به و الأرحام} [نساء: 1] يعني: "... پروا داريد و از خدايى كه به [نام] او از همديگر درخواست مى‏كنيد پروا نماييد و زنهار از خويشاوندان مبريد..."
پيامبر صلى الله عليه وسلم مي فرمايد: (من سرَّه أن يُبْسَطَ له في رزقه (يُوَسَّع له فيه)، وأن يُنْسأ له أثره (يُبارك له في عمره)، فليصل رحمه) [متفق عليه] يعني: " کسي که دوست بدارد اينکه روزي اش فراخ گرديده و عمرش طولاني گردد، بايد صله ي رحمش (پيوستگي با نزديکان) را پيوسته بدارد." ، و باز پيامبر صلى الله عليه و سلم مي فرمايد: (من كان يؤمن بالله واليوم الآخر، فَلْيَصِل رحمه) [بخاري] يعني: " ...آنکه بخدا و روز آخرت ايمان دارد، بايد در انجام صلهء رحم پيوسته اقدام کند..."
فرد مسلمان بهتر است صدقه را به نزديکان خود بدهد، پيامبر صلى الله عليه وسلم فرمودند: (الصدقة على المسكين صدقة، وهي على ذي الرحم ثنتان: صدقة، وصلة) [ترمذي] يعني: "صدقه بر مسکين يك صدقه است، اگر براي قرابت دهد دو تا است: هم صدقه، و هم صله ي رحم."
با همسايگان نيکي کردن: مسلمان بايد با همسايه هاي خود با خوبي رفتار کند و آنها را گرامي بدارد، طبق فرموده ي پيامبر صلى الله عليه وسلم: (ما زال جبريل يوصيني بالجار حتى ظننتُ أنه سيورِّثه). [متفق عليه].
از نشانه هاي کامل بودن ايمان فرد اذيت نکردن همسايه است. پيامبر صلى الله عليه وسلم مي فرمايد: (من كان يؤمن بالله واليوم الآخر فلا يُؤْذِ جاره) [متفق عليه] يعني: " آنکه ايمان به خدا و روز آخرت دارد، بايد همسايه اش را اذيت نکند..."
مسلمان در برابر بدرفتاري همسايه نيکي مي کند. مردي به نزد ابن مسعود-رضي الله عنه- رفته و بيان كرد: همسايه ام مرا اذيت مي کند و مرا دشنام مي دهد و زندگي را بر من تنگ کرده است. ابن مسعود رضي الله عنه به او گفت: برو که او در مورد تو خدا را نافرماني مي کند ولي تو در مورد او از خدا اطاعت کن. 
روايت مي کنند از پيامبر صلى الله عليه وسلم در مورد حق همسايه که فرموده است: (إذا استعان بك أعنتَه، وإذا استقرضك أقرضتَه، وإذا افتقر عُدْتَ عليه (ساعدته)، وإذا مرض عُدْتَه (زُرْتَه)، وإذا أصابه خير هنأتَه، وإذا أصابته مصيبة عزَّيته، وإذا مات اتبعتَ جنازته، ولا تستطلْ عليه بالبناء، فتحجب عنه الريح إلا بإذنه، ولا تؤذِه بقتار قِدْرِك (رائحة الطعام) إلا أن تغرف له منها، وإن اشتريت فاكهة فأهدِ له منها، فإن لم تفعل، فأدخلها سرًّا، ولا يخرج بها ولدك ليغيظ بها ولده) [طبراني] يعني: "هرگاه از تو كمك طلبيد، ياريش رساني. اگر قرض خواست به او قرض بدهي. چون تهيدست گردد او را كمك نمايي. عرگاه بيمار شود به عيادتش بروي. اگر سود و خوشي يابد تبريكش گويي. چون مصيبتي بيند، تسليتش گويي. چون بميرد، در تشييع جنازه اش شركت كني. خانه ات را مشرف بر خانه ي او نسازي كه باد بر او نوزد، مگر با اجازه ي وي. او را با بوي غذايت نيازاري مگر آنكه سهمي به او هم برساني. اگر ميوه خريدي به او نيز هديه نما و اگر چنين نكردي، مخفيانه آن را به منزل ببر و فرزندت با آن بيرون نرود تا فرزند او را غصه دار نكند."

نيکي کردن در حق فقيران:
 فرد مسلمان با مستمندان به نيکي رفتار مي کند و به آنان صدقه مي دهد. در مالي که به آنها مي دهد خساست بخرج نمي دهد. ثروتمندي که به هنگام صدقه به مستمندان خساست مي کند آيا فراموش کرده است که در قيامت تهيدست دست در گرن او نموده و مي گويد: پروردگارا، از اين بپرس- به ثروتمند اشاره مي كند- چرا من را از رزقي كه داشت بي بهره كرد و درش را بر روي من بست؟
مسلما بر مومن لازم است که احسانش از دورويي و ريا پاک باشد، همچنان که بر او واجب است تا نيکي را در حق کساني که به آن احتياج دارند از جمله مستمندان و ضعيفان بجاي آورد، تا اينکه عمل وي خالص براي رضاي خدا باشد. خداوند متعال مي فرمايد: {قول معروف ومغفرة خير من صدقة يتبعها أذى والله غني حليم} [البقرة: 263].

احسان با يتيمان و نيازمندان:
پيامبر صلى الله عليه و سلم ما را به نيکي کردن با يتيمان امر فرموده و به کسي که يتيم را گرامي داشته و به او نيکي مي کند بشارت داده است و مي فرمايد: 
(أنا و كافل اليتيم في الجنة هكذا) و أشار بأصبعيه: السبابة، و الوسطى، و فرَّج بينهما شيئًا. [متفق عليه] يعني: " من و سرپرست يتيم، اينگونه در بهشت مي باشيم، اشاره به انگشت سبابه و ميانه اش نموده آنها را كمي از هم گشاده داشت."
همچنين پيامبر صلى الله عليه وسلم فرمودند: (الساعي على الأرملة و المسكين كالمجاهد في سبيل الله) [متفق عليه] يعني: "کسي که براي معيشت بيوه و مسکين تلاش کند، مانند مجاهد راه خداست."

نيکي با خود:
 مسلمان به خود نيز نيکي مي کند؛ از حرام دوري کرده و کاري خلاف رضاي خدا انجام نمي دهد. علتش اينست که نفس خود را پاک و تزکيه مي کند، و آن را از گمراهي و تباهي در دنيا و عذاب و بدبختي در آخرت مي رهاند. خداوند متعال فرموده است: {إن أحسنتم أحسنتم لأنفسكم} [اسراء: 7] يعني: " اگر نيكى كنيد به خود نيكى كرده‏ايد..."

نيکي در گفتار: 
فرد مسلمان در گفتار 