ِّلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِّن الهُدَي وَ الفُرقَانِ فَمَن شَهِدَ مِنکُمُ الشَّهرَ فَلِيَصُمهُ( (بقره – 183 – 185)

«ماه رمضان همان است که قرآن در آن فرو فرستاده شد تا مردم را راهنمايي کند و نشانه‌ها و آيات روشني از ارشاد (به حق و حقيقت) باشد و ميان (حق و باطل در همه ادوار) جدايي افکند پس هر کس از شما (فرا رسيدن) اين ماه را دريابد بايد که آن را روزه بگيرد».

از ابن عمر رض روايت است که پيامبر ص فرمود : (بني الإسلام علي خمس : شهادة أن لا إلا إلا الله، و أن محمدا رسول الله، و إقام الصلاة، و إيتاه الزکاة و حج البيت وصوم رمضان)[1] «اسلام از پنج رکن تشکيل شده است : شهادتين، برپايي نماز، دادن زکات و حج خانه خدا و روزه ماه رمضان».

اجماع امت بر اينست که روزه ماه رمضان فرض و يکي از ارکان اسلام و ضروريات دين است و کسي که فرضيت آن را انکار کند کافر و مرتد است.[2]
...........................
[1]) متفق عليه : م (16 – 20 – 45/1)، اين لفظ مسلم است، خ (8/49/1)، ت (2736/119/4)، نس (107/8).
[2]) فقه السنه (366/1).فضيلت روزه

از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : (من صام رمضان إيمانا و احتسابا غفرله ما تقدم من ذنبه)[1] «کسي که از روي ايمان و اميد کسب اجر و پاداش، ماه رمضان را روزه بگيرد گناهان (صغيره) گذشته او بخشوده مي‌شود».

از ابوهريره روايت است که پيامبر ص فرمود : خداوند عزوجل مي‌فرمايد : ) کل عمل ابن آدم له إلاالصيام فإنه لي و أنا أجزي به، و الصيام جنة، فإذا کان يوم صوم أحدکم فلا يرفت و لايصخب و لايجهل، فإن شاتمه أحد و قاتله فليقل إني صائم، مرتين، والذي نفس محمد بيده لخلوف فم الصائم أطيب عند الله يوم القيامة من ريح المسک، و للصائم فرحتان يفرحهما : إذا أفطر فرح بفطره، و إذا لقي ربه فرح بصومه ([2] «هرگاه کاري که انسان انجام مي‌دهد، براي خود او است. مگر روزه که براي من است و من پاداش آن را مي‌دهم، و روزه سپر است پس هرگاه کسي از شما روزه بود، سخن زشت نگويد و دشمني نکند و اعمال جاهلانه را انجام ندهد و اگر کسي به او دشنام داد يا با او دعوا کرد دوبار بگويد من روزه هستم، قسم به ذاتي که جان محمد در دست اوست بوي دهان روزه‌دار در روز قيامت نزد خدا از بوي مسک بهتر است، و شخص روزه‌دار در دوزمان خوشحال مي‌شود يکي زماني که افطار مي‌کند و ديگري زماني که با پروردگارش ملاقات مي‌کند».

از سهل بن سعد روايت است که پيامبر ص فرمود : (إن في الجنة بابا يقال له الريان يدخل منه الصائمون يوم القيامة لايدخل منه أحد غيرهم يقال : أين الصائمون؟ فيقومون لايدخل منه أحد غيرهم، فإذا دخلوا أغلق فلم يدخل منه أحد)[3] «در بهشت دروازه‌اي هست که به آن «ريان» گفته مي‌شود، روز قيامت فقط روزه‌داران از آن دروازه داخل مي‌شوند، کسي جز آنان نمي‌تواند از آن وارد شود، گفته مي‌شود روزه‌داران کجايند؟ فقط روزه‌داران بلند شده و از آن دروازه وارد مي‌شوند وقتي داخل شدند در بسته مي‌شود و ديگر کسي از آن وارد نمي‌شود».
.........................
[1]) متفق عليه : خ (1901/115/4)، نس (157/4)، جه (1641/526/1)، م (760/523/1).
[2]) متفق عليه : خ (1904/118/4)، م (1511 – 163 – 807/2)، نس (163/4).
[3]) متفق عليه : خ (1896/111/4)، اين لفظ بخاري است، م (1152/808/2)، ت (762/132/2)، جه (1640/525/1)، نس (168/4)، ترمذي ابن ماجه و نسائي اين حديث را با عبارتي مشابه عبارت بخاري و با اضافاتي روايت کرده‌اند.با رؤيت هلال ماه رمضان، روزه فرض مي شود

از ابوهريره روايت است که گفت : پيامبر ص فرمود : (صوموا لرؤيته و أفطروا لرؤيته، فإن غمي عليکم الشهر فعدوا ثلاثين)[1] «با ديدن آن (هلال) روزه بگيريد و با ديدن آن (هلال) افطار کنيد (عيد کنيد) و اگر ابر مانع ديدن ماه شد سي روز (شعبان) را کامل کنيد».

رؤيت هلال ماه رمضان با چه چيزي ثابت مي‌شود؟
رمضان با رؤيت هلال ماه اگرچه از طرف يک نفر عادل باشد و يا با کامل کردن سي روز ماه شعبان ثابت مي‌شود : 

از ابن عمر روايت است : (تراءي الناس الهلال، فأخبرت رسول الله ص أني رأيته، فصام و أمر الناس بصيامه)[2] «مردم براي ديدن هلال (به آسمان) نگاه مي‌کردند، من به پيامبر ص خبر دادم که هلال ماه را ديدم، پس پيامبر ص روزه گرفت و به مردم امر کرد که روزه بگيرند» و اگر هلال ماه به واسطه ابر يا مانند آن ديده نشد، بايد سي روز شعبان را کامل کرد، به دليل حديث ابوهريره که قبلاً بيان شد. اما فرا رسيدن ماه شوال با شهادت کمتر از دو نفر ثابت نمي‌شود.

از عبدالرحمن بن زيد بن خطاب روايت است که : اودر روز شک خطبه خواند وگفت : همانا من با اصحاب پيامبر ص همنشين بوده و از آنها سؤال کرده‌ام، آنان به من گفته‌اند که پيامبر ص فرمود : (صوموا لرؤيته، و أفطروا لرؤيته، و أنسکوا لها، فإن غم عليکم فأتموا ثلاثين يوما، فإن شهد شاهدان مسلمان فصوموا و أفطروا)[3] «با ديدن هلال (رمضان) روزه بگيريد و با ديدن هلال ماه (شوال) عيد کنيد و با ديدن آن عبادت کنيد و اگر ابر مانع ديدن هلال شد، سي روز (شعبان) را کامل کنيد و اگر دو شاهد مسلمان (به ديدن هلال ماه) شهادت دادند روزه بگيريد و عيد کنيد».

از امير مکه حارث بن حاطب روايت است : (عهد إلينا رسول الله ص أن ننسک للرؤية فإن لم نره و شهد شاهدا عدل نسکنا بشهادتهما)[4] «پيامبر ص به ما سفارش کرد که با ديدن هلال عبادت کنيم و اگر آن را نديديم و دو شاهد عادل بر آن شهادت دادند با شهادت آنها عبادت کنيم».

پس از مفهوم جمله «فإن شهد شاهدان مسلمان فصوموا و أفطروا» در حديث عبدالرحمن بن زيدو جمله «فإن لم نره و شهد شاهدا عدل نسکنا بشهادتهما» در حديث حارث، استنباط مي‌شود که شهادت يک نفر براي اثبات ماه مبارک رمضان و عيد فطر صحيح نيست، ولي به دليل حديث (ابن عمر) اثبات ماه مبارک رمضان از اين مفهوم خارج مي‌شود و عيد بر حکم خود باقي مي‌ماند چون دليلي بر صحت شهادت يک نفر براي عيد وجود ندارد - اه‍. – با أندکي تغيير از «تحفه الأحوذي» (3/374، 373).

تذکر : اگر کسي به تنهايي ماه را ديد، نبايد – به تنهايي – روزه بگيرد و يا عيد بکند تا اينکه مردم روزه بگيرند و يا عيد کنند. از ابوهريره روايت است که پيامبرr فرمود : 

(الصوم يوم تصومون، و الفطر يوم تفطرون، و الأضحي يوم تضحون)[5] «روزه رمضان بايد روزي باشد که همه روزه مي‌گيريد و عيد بايد در روزي باشد که همه عيد مي‌کنيد و عيد قربان روزي است که همه قرباني مي‌کنيد».
..........................
[1]) متفق عليه : م (1081 – 19/762/2)، اين لفظ مسلم است، خ (1909/119/4)، نس (133/4).
[2]) صحيح : [الإرواء 908]، فقه السنه (367/1)، ابوداود حديث را روايت کرده است : د (2325/468/6).
[3]) صحيح : [ص. ج 3811]، أ (50/264 و 265/9)، نس (132 و 133/4) نسائي حديث را بدون لفظ «مُسِلمان» روايت کرده است.
[4]) صحيح : [ص. د 205]، د (2321/463/6).
[5]) صحيح : [ص. ج 3869]، ت (693/101/2)، وترمذي گفته است : بعضي اين حديث را تفسير کرده‌اندو گفته‌اند منظور از اين حديث اين است که روزه گرفتن و عيد کردن بايد باجماعت مسلمانان باشد.روزه بر چه کساني فرض است؟

اجماع علما بر اينست که روزه (ماه رمضان) بر هر شخص مسلمان عاقل، بالغ، سالم و مقيم فرض است البته زن بايد از حيض و نفاس